RARITEIT-KAMER;, IIBoek. 317 
deuy hoe fchoonder en volmaakter ^^oor het oog komen. Een klaar bewys.^ dat de lucht- 
deelen^ op de dkpleggende, zoo veel gewelt noch kracht hebben gebadt , als wel op die 
de oppervlakte nader waren, ook, dat zommige-, uit diepe plaat zen tevoorjchyn gebragt, 
voor ’t merendeel de koleuren noch behouden J in tegendeel , die de lucht nader hebben ^ 
daar van berooft zyn, doch buiten gejloten zulke , die by Zulfer , Zalpeter, /irje- 
nicum of andere fcherpe jtoffen geraakt zyn ; waar uit men weder befpeurt , dat’ er Ho- 
rens, Schulpen of andere gewajjen, geheel in de Aarde of Bergen gejpoelt, echter daar 
met gegroeit zyn. Van de uit de aarde gegravene , hebben wy ,m 't befchouwen van de 
cngemeene en zAtfame zaken der nature , by den Üd. Gr- Achtb. Hr. N. Witzen 
Burgerm. ’t A.mllerd, ver fcheidene joorten gezien, die toen deWaterput m ’tOud man- 
huis aldaar wier dt gegraven, na dat veele gronden waren door boort, ter diepte van, 
160 voeten, zandt met horens en fchulpen gemengt , gevonden , en waar van eenige ,by 
zyn h'd- Gr. Achtb. onder andere zeldzaamheden, bewaart zyn\ daar in zyn de ku- 
leuren noch volkomen, en {'t geen aamneikelyk is) alle joorten, die nu, op onze fir au- 
den, niet meer gevonden worden. IVa&r uit te denken is , dat die, door eenen geweldigen 
ftorm, van andere gewefien zyn medegefleept en hier gebragt; ofwel, dat de overftro- 
mmg en weder aflopmg van ’t water, zoo veele aarde en (Ub heeft nagelaten, dat dit 
geheel Geflacht verfmoort en in den grondt ver (wolgen is ; daar beneffens is ook te denken, 
dat dit Landt , voor ’t meer -gedeelte , water of zee geweeji is , en allengs, aoor meer dan eem 
overftrommg [te befpeuren aan de ver fcheidene gronden of kor flen der aarde , in het gr a- 
, ven, eer men tot dien diepen Zeebodem komt, daar die Schulp-bedden leggen , ontdekt) 
'emdelyk zoodanig, als 't nu zich bevind, adngegroeit. Ik moet’er noch iets van diergelyke 
natuur by voegen , mede uoor zyn Üd. Gr. Acht. ais Gedep. wegens dezen Staat, met 
het Leger te Veldt aangemerkt: Ontrent Tongeren dat men voor-been, doch zeer dui fier- 
lyk voor een zeeplaats hield, heeft het zyn Bd. Gr. ^cht. gelufl, om, ware’tmogelyk, 
eenige ontdekking aaar van te bekomen, vermits bericht kreeg, dat eene plaats aldaar, 
de zeedy k genaamt , ook gsoovclcclt ^ncfd 'ijvcl ccncn zooacimg&n dyk tc moeten ofte kon— 
nen ge’weefi zyn i fchoongenomen dan m het eerfè, eene goede vajïe kiey grondt ontdekte, 
voer zyn Ed. Gr. Achtb. echter voort , latende eenige voeten dieper graven , daar een 
grondt, met eene groote menigte Schulpen en Horens bezaait, zich opdeed. Zyn Ed. Gr. 
Achtb. heef 'er aan my vier foorten van ter handen ge fielt ; die ik , om de Liefhebber su 
voldoen fin 't koper hebbe gebragt, te zien óp dé plaat EVllI. by de letter K zyndeeene 
Oefl;erfchüI|) : Als medé by de letter B eene andere foort van Oelter : Die men by de 
letter C ziet, is eene Zeefchulp: En hy letter D. eene by ons, onder den naam van 
)? tx\.uQ\ïooxïït]QS, bekent , doch hedendaags ,op onzie Jirandt , niet voor komende . Ean de 
Oelïers is békent, dat ze aan de Engelfche kuji zyn: En de andere komen ons noch da- 
gelyks uit de lEefi-indiën tos. Hier by noch een derde voorbeeldt : De Hr.DoSlor Nlig- 
nus Bromclius van Goitenburg, voornaam nafpoordir der natuur lyke zelazaambedcn, 
heeft in zyue reizen, door Hrankryk en andere plaatzen , veele dieygelyke verjteendé 
zaken ontdekt , mede gebragt , en aan my in de twintig foorten vertoom , by zyn Ed. al- 
le in Champagne , by zeker dorp C\i2in\Qïïbuiten\S.\^Gnis,ineenenWynberg 
ia Montagne de Rheiras en andere uitgegraven , daar onder eenen van ongemeene grootte, 
zynde een Penne-hoórn) aan 'teene eind eenigzints verkalkt , doch verder heel jehoon 
en zuiver ygelyk ook alle de andere foortem ja veele zo gaaf als of ze eer ft. uit zee tpia— 
men. Mu is het bekent, hoe verre deze Landtfireek van zee legti gtlykwy ook veele 
foorten {doch alle verfteent) by ons hebben, die 5-0 en 60 vademen diep, uit bet Tofcaans 
gebergt gshaalt , evenwel klaar bl'^ken Zeehoornen te zyn. _ 
Eerftelyk , om dat de meefte diergelyke ook in zee gevonden worden , en niet alleen in den 
omtrek, maar ook in de binnen fte deelen overeenkomen : Doch met dit onder fchejt, dat de 
meefte m de aarde gelegen hebbende , der zelverHifchdeekn zyn vergaan en tot aarde ge- 
worden; men ziet het duidelyk aan de holligheden, gelykvormig met het dier dat 'erm 
IS gewee ft’, daar in tegendeel, de dieren m de Steenbergen, ’t meefte deel in hunne ei- 
gene fchor ff en, door de van buiten inkomende Steenzappen , zyn vet (leent. 
Ten anderen, dat wy, eene proef nemèndé , met aie op eenen Robyn-molen te pólyften, de. 
ftofaer Scbulpachtige {mits die niet vérgaan zyn) zoodanig hebben bevonden , ais der uit 
de esee ge komene. 
Ten derden, blykt het ook, aat de verftcendé Vifch-deèlen, altydt veel weker, dan der 
Schulp-deelen zyn. , , r, , , 
Te willen zeggen, dat, het Landt, de zoete rivieren en beeken,ook Slakken, Oefers of 
Moffels {7net Horens en Schulpen omvat) hebben , fta ik gaerne toe ^doch men zal ze ook 
veel ligter en dunder gefchaalt , zoo wel hier te Landt , ais in Ooft- of Weft-Indien be- 
vinden; daar wy noch by voegen, dat die foorten in de zee niet gevonden Worden i Want 
de Zee-Schulpen en Horens zyn, voor 't meerendeel, veel zwaarder ,vafter en dikker 
van fchor s en ftof’, om dies te grooter geweldt , van een woefter element, tegen te konnen 
ftaan. Ook worden de dm gefebadde inde Zeen , weeft gevonden op zoodanige plaatzen, 
» - ^ -- 
