124 - 
D'AMBOINSCHE 
Waar van 
2 foorten^ 
De \fl‘ 
foort , is 
verbeeldt 
op de plaat 
XLI. by 
letter D, 
is het on- 
der- , en 
letter E» 
het boven- 
eind 
Haar 
langte en 
dikte. 
Hoorden tot 
fpysge. 
bruik^t. 
Worden 
zelden ge- 
vonden. 
Waarom 
dezelve 
niet recht 
zya. 
Worden 
gebruikt 
tegenfe - 
nyn 
Waange» 
loof der 
Landaard 
van deze 
Hoo/nen, 
' Nader 
hejcbry 
ving van 
deze Hoor 
nen. 
van fchaal, dewyl het Dier aldaar zyn aangroeijen heeft ; zoo dat de pyphoe langer 
hoe wyder word, hier van heb ik drie foorten gevonden. 
I. Solen arenarius , Zandpyp , Maleitfch Cafpang be'Xpar , in de üliaflers Hatii 
Adtu^ Neerd. Koedarm; byzomrnige Tritonshoorn of Zeetrompet, doch verkeer de- 
lyk , genaamt : Deze gelyken zeer wel groote Koedarmen aan ’tachterfle eind , ’t welk 
wy de wortels noemen, zyn een vinger dik in den diameter, doch de fchaal is aldaar 
op ’t dikfte , en binnen meteen febeidsmuur, intweën, ofdriën gedeelt, dieniet bo- 
ven een vinger lang ingaat , doch aan zommigen met een kalkachtige fuhJlantieTs\e.Q{k. 
toegegroeit is : Aan ’t voorfte eind zyn ze x en ? vingers breed in den diameter , in ’t 
gemeen x en 3 voeten lang, weinige recht, maar de meefte krom en bochtig, de fchaal 
is ruim een ftroohalm, zomtyds ook een fchaft dik, van buiten wit , en overdwars met 
kringen getekent , ook hier en daar met Icheuren, die niet doorgaan, zoo als het Beeft 
zyn aangroeijing genomen heeft; omtrent den mond zyn ze altyd op’t witfte en zui- 
verfte, maar by den ftaert of wortel zyn ze vuil, zwartachtig en begroeit; binnen legt 
een flymerig dier, ’t welk door ’t kooken wat hard word, en bequaam om te eeten , 
van fmaak als de befte Moffelen ; voor in den mond heeft het x beentjes als een My- 
ter tegen malkander fluitende , niet aan den fchaal, maar aan ’t vleefch vaft, ’t welk 
zyne tanden zyn; waar mede het zich den weg bereid om zyn fchaal voort te zetten t 
Dit groot flach vind men op weinige plaatzen, als op inden bocht van 
Amaheij y en in den bocht ^znKaijelty op Boeroy alwaar het omttent de wortelen van 
de Manpi} mangihoo\x\^ri groeit , in een grond die van kleine fteenen , en zand ge- 
maakt is ; derhalven het in ’t groeijen zich krommen en for meeren moet , zoo als de 
fteenen en wortelen toelaaten , die het in ’t groeijen ontmoeten , derhalven men zoo 
weinige rechte vind t Onze Amboineezen maaken hedendaags weinig werk daar van y 
ja zouden ze niet eens opzoeken , zoo wy ’er zomtyds niet eenige begeerden om tot 
Rariteiten te bewaaren ; doch zy weetente zeggen , dat ze eertyds van de Maleiiersen 
V reemdeüngen zeer wierden gezocht , toen zy noch in deze ge weften mogten komen om 
te handelen , niet alleen om het Dier te eeten , ’t welk zy zeer preezen , om de mannelyke 
krachten te verfterken , maar ook om de fchaal otpype met zich te voeren , dien zy tot 
eenige geneesmiddelen gebruiken; doch hebben zulks aan d’ Amboineezen niet willen 
openbaaren : Ten tyde van Oorlogen , als wy zomtyds der vyanden vaartuigen verover- 
den, hebben wy gevonden onder hunnen huisraad, dat ze ftukken van deze pypen 
onder ander koraal en zeegewaffen bewaarden, waar van ons namaalsd’fnwoonders 
van de Xulafche liilanden, die daarvan Ichynen de befte kenniffe te hebben, dezeope- 
ning deden : Dat deze fchaal onder andere gewaffen uit de zee , te weeten , drie of 
vierderlei flach Qalbahaar y en de navolgende een beweert Tege- 
gift zyn tegens alderhande ingenomen fenyn , om deftelfs krachten te dooden , en dan 
door andere braakmiddelen uit hetlyf tejaagen; daarenboven tegens zekere betovering 
of fchelmttukken , diezy malkander zeerligtaandoen , omiemant de mannelyke krach- 
ten te beneemen ; weshalven zy deze dingen altyd by zich klaar hebben , als zy van huis 
reizen ; de fchaal in ftukken gebroken , bevind men dat ze uit verfcheiden korftenover 
malkander leggende gemaakt is , die glad zyn en blinken als defchilfferenvan^é’;?(o<ar, 
hoewel de buitenfte ganfeh rimpelig , ruig en zonder glans is X In ’t wryven geeft ze 
een moerafachtige reuk van zich, fchier als de Mangi mangiy daar ze by groeijen. 
By nader onderzoek bevind men , dat deze Solenes aldus groeijen : Het breedfte 
en dunfte deel ftaat onder, en is gefloten met een dunne fchaal, die zeer ligt breekt, 
■ waar uit men befluit, dat ze neêrwaarts groeijen: Het dikfle en fmalfte deel ftaat bo- 
ven, alwaar het door een fcheiding in tweën gedeelt is : Uit ieder opening gaat een 
lange pyp opwaarts , wel twee fpannen lang , dewelke een weinig boven den grond 
uitfteekeo, en zy konnen ze uit en inhaaien naar believen : Uit ieder pyp hangt een 
klein ftukje vleefch , w^aar door het Dier zyn voedzel zuigt , doch als men daar by 
komt, trekt het in, en fpuuwt het water wel een vadem hoog uit : Deze pypen zyn zeer 
dun 
