RA'RiTEIT-KAME&* 
il Boek, 
dat men ze alle ten ëerften voor klippen aahzlet , 'doch deze zyh hietboveh i of 
1 1 voetlang; den fteekelingen kei, die daar aan vaft hangt, kan men naveel moeite 
daar af flaan , op dat men de fubjiantie van den Schulp ter deege bekennen mag j die 
dan noch al vol gaten en afgebrokene hoeken is. Het Eiland heeft wel het fcherp- 
fte, ftekeligfte en hakkeligfte gebergte van ganfch Amboina, op ’t zelve vind men de-> 
ze Schulpen zeer groot en dik, veele in de klippen vaftj vol gaten , en t’ eenemaal 
verdeent. 
I n. Nu valt te vraagen , hoe zy op dit gebergte komen , daar van zyn verfcheide 
gevoelens en zaamenfpraaken voorgevallen: Veele van onze Natie oordeelén, dateen Wfe»?- 
van deze twee moet waar zyn; of dat het natuurlyke vrugten zyn van die klippen, en 
fie 5 welkers 
onwaar- 
van dien grond, daar men ze vind, voorfgebragt , gelyk andere metallen , minera 
lien en fteenèn ; tot een bewys brengen ze voorde fteenen A'étites , Gelodes , Ombria , worden 
dewelke men; na haar byzondere manier getekent, mede zomtyds bloot op den grond 
of op andere fteenen vind ; of zoo men dit niet wil aanneemen, zoo moeften ze eer- 
^ gebergte 
tyds' door menfchen derwaarts gebragt zyn , om het vleefch daaruitteeeten: Datber worden ge^ 
de deze manieren niet waarfchynlyk zyn , zal ik door volgende redenen bewyzen : 
Eerftelyk zeg ik dan , dat ze geen naauurlyk of gewoonlyk gewas van de bergen kon- 
nen Zyn : i. Om dat me ze van zoo verfcheiden fatzoen en gefteltheit vind., als ge- fierdere 
heele> twee op malkander, halve, gebrokene ftukken , nu plat leggende, danfchuir^s^^^‘^^®ƒ^^. 
of overeind, even als of ze door een machtige hand aldaar gezaait waaren ; zommige 
op , of een weinig onder den muilen grond ; zommige in , en aan de klippen vaft ; Jiake , erj. . 
hier ziet men een groote , daar een kleine , en niet te min alle van een ouderdom s. na- 
. ver^ 
mentlyk die even lang daar moeten gelegen hebben , om dat ze op eenderlei manier fteenwg, 
begroeit en verfteentzyn. Nu is ’t immers bekent , dat alle zoodaanige dingen , die ze ge e» 
uit aarde en klippen groeijen , op eenderlei manier daar aan ge wortelt zyn, óf immers 
haar byzondere hebben, gelyk men aan meeft alle edele gefteenten ziet: Wan’^ 
t’ beWys Van den fteen Aetites doet hier niet toe, dewelken men altyd van een zeker 
en gewoonlyk fatzoen en figuur vind aan de oevers van zommige rivieren , ofop ’tveld : 
niemant is z'oo flecht i die maar een \^'einig kenniffe van bergwerken heeft , die niet Bevrge 
verftaat, dat de korreltjes Van goud eri ander metaal, die men in zommige Rivieren 
vind , aldaar niet gegroeit zyn , maar in die bergen, daar de Rivieren ontfpringen , en 
door der zelver aftoopen mede gevoert worden : De fteenen en Gelodes gxQt\]tn ren word. 
in de aarde, gelyk andere fteenen ; maar worden, of door Rivieren , of door regen- ^hoewtvt 
water ontbloot , weggevoert , en hier en daar langs de oevers , of op de velden verftrooit; 
De fteen Ombria , dien men bloot op de velden vind , word eenpaarig gelooft , dat Tegeu’- 
met eenig groot onweêr aldaar geworpen word : Alle welke manieren van onze Berg- '^Tl7eï 
fchulpen niet en konnen gezegt worden. Zoo bevind men dat de fubjiantie en ge 
daante van deze Bergfchulpen t’ eenemaal overeenkomt met die men dagelyks uit zee 
haalt , gelyk boven gezegt is , en hoe hard men daar ook op flaat met een goed ü.2iz\, dereT7h 
zoo men maar den kei niet en raakt , zal men echter geen vonxken vuur , of immers be- j 
zwaarlyk daar uit kryggp, hoewel ze in ’t flaan een keiachtigen reuk hebben; daaren- «ƒ 
tegen zullen zy in zumren Lemoenfap kpoken , hpewelveelflapperdandeZeefchuIpen,^ytrÉC»'^ 
’t welk geen fteene gewas hit de bergen doet. 3 . De keiachtige korft mag daar zoo vaft 
aanharigen alshy wil, echterzy maaktmetdenSchulpgeen^-(b;^/:M®«^ 4 ’ör/®j', maarmen-^^V 
kan ze met hamerk en beitels daar van afflaan , en dan vind men gémeenlyk tuflehen 
den kei en fchulp noch iets aardigs. Dat ze door menfchen aldaar zouden gebragt 
is noch ongerymder , want wat zoude de menfchen bewogen hebben , zulke zwaare de ftee^ 
heeften, ja monfters, van den ftrand op de hooge bergen te draagen, daar het gemeen- 
’lyk zo fcherp is, dat men qualyk ftaan kan , en daar ’t niet waarfchynlyk is , dat ’er " 
ooit menfchen gewoont hebben , en dat alleenlyk om ’t vleefch daar uit te hebben , 
’t welk men met kleine moeite op den ftrand daar uit neemen kan, gelyk te voren van 
de Volkeren Badjas gtztgt is die ’t vleefch van deze heeften op MakkafTar te koopJ^^^A^^ 
bren- 
