202 
D’ AMBOINSCHE 
iV. H O O F T D E E L. 
Suafla ‘^at het voor een Metaal z^y. 
N 
SuafTa 
htfcbrs- 
vettf 
s 
een mengeling van ver fcheide metalen, gelykhet EleBrum antiquorunii 
by alle Oofterfche Volkeren in groote achtinge , zelfs by de Portugeezen ; en de 
Inlanders draagen het liever tot ringen , dan gout. Het is t weederlei > Nativum 
en Artifictale , doch verfchillen beide wat van ‘tgeene de Europifche Autheu- 
ren befchryven» Ik zal derhalven hier zetten , gelyk het in Indien gevonden en ge- 
merkt word , immers in dit ons water-Indien. 
ir&arhct EleBrumnativumoihQimlmxxX^k. Suajfa, \^e\yimQ\\ookTambagga SuajffanoQVXit 9 
word alleenlyk gevonden op het Eiland Timor in defzelfs Ooftelyke Landfchap Ade* 
Haar hoe anders dan een rood koper, behalvendathetdigterenzwaar- 
eiaaigbeid. dtQx dan het ge meene koper , met een weinig gout gemengt, ’t welk men in ’t door- 
kappen gemeenlyk daar in^ blinken ziet, doch zoodanig dat het koper het meefte deel 
uitmaakt, en derhalven voor een goutryk koper te houden is. Men vind het aldaar 
maffief in groote en kleine klonteren, zomtyds zoo groot, dat *er acht man aan een 
ftuk op te beuren hebben , en ik heb uit den mond van Radja Salomon , eertyds Ko- 
//iVrD<j»ning van zelf gehoort, dat voor zyne wooninge een ftuk gelegen heeft , ’twelk 
eenfiuk^ hy voor cen ftoel gebruikte, waar toe 100 man geweeft zyn om het op den Berg te 
gréotvoor draagen, doch ’t zelve is hem door de Portugeezen in ’t jaar i 66 y afgenomen, 
g£iL en waarover de meefte oneenigheid gevolgt, is, zoo dat hyeindelyk uit zyn Land 
heeft moeten vlugten. De Berg, daarin het valt, legt ruim i myl van ftrand naar 
’t Zuiden van Ade, zeer kennelyk aan zyne gedaante, en word by d’onze de Koper- 
Pteemt bctg gcnaamt. d’ Inlanders verhaalen, dat op dezen berg twee groote witte buffels 
SrrSö- huis gehouden hebben , zeer wild van aard , dewelke fteenen aaien , en ’t voornoem- 
deradaav goutrykc kopct door den afgang weder uitworpen, waar van d’eene noch zoude 
in ’t leven zyn. Zy hielden het ganfeh ongeoorloft dien bergaantetaften, maar lie- 
ten zich vergeioegen met de klontertjes , die de rivier uit dien berg ontfpringende 
afdreef; ja zy zouden liever oorlogen als dien berg aantetattenommynendaar inte 
Knwaar graaven. Zy hielden ditmetaal wel in waarde, doch menheeft niet vernemenkonnen », 
^eertyÈ^ge- dat zc ecrtyds iets anders daar van maakten , dan vilch hoeken 9 tot datze door de Mak- 
éraikte», j^affaren en Portugeezen wyzer gemaakt wierden. 
In der daad is dit metaal voor geen EleEirum , maar goutryk koper te houden , 
dewyl des zelfs vyfde deel geen gout is, en alle werken daar van gemaakt fiaan zwart 
uit gelyk ander koper* 
Uentvjte- Ekcirum artifictale is veel fchoonder en koftelyker dan’tvoornoemdeNatuurly- 
ke, en daarom ook in veel grooter gebruik: Hetgèlykt welrood koper , maar veel 
gemaakt» [^ei^ej-der van glans en blanker , met een geele weêrfchyn fchier als een gloeijende kool , 
wanneer *t gepolyft is. Het word op verfcheide manieren gemaakt , waar van deze de 
gemeenfte is, men neemt fyn gout van of ruim karaat, en fyn rood koper ge- 
lyk het Japanfche is, van ieder even veel en dat fmelt men t’zaamen ; als men meer 
gout neemt, zoo word het donkergeel en zoo mooi niet: Andere neemen gout 
en koper even veel, een quartje fyn zilver, en de fwaarte van z dubbeltjes fyn ftaal^ 
fmelten eerft het gout en koper t’ zaamen , daar na het zilver , en ten laatften doen 
zy het ftaal daar in 5 doch zy moeten noch eenigehandgreepen weeten, die zy voor 
ons verborgen houden , want onze goutfmeden , deze mengeling willende namaaken , 
bederven gemeenlyk den geheelen klomp, daarom men beft by d’ eerfte manier blyft* 
f)e fro 4 Deze Suaffd gepolyft zynde moet altyd fchoon en blinkend blyveo , al komt 
i zout water en azyn op , jafterkwater tvt Spiritus fialts armoniaci , want al wat 
Is een 
goutryk 
hper. 
iimfesM 
ttgoei ts» 
zwart 
