RARITEYT-K AMER. III. Boek. 203 
zwart öf groen uitflaat,is geen opregt Smffa. Des zelfs gebruikt als gezegt is ganfch 
gemeen by alle Ooft-Indifche volkeren ^ inzonderheit by de Maleijers , dewelke glad- ^ 
de hoepringen daar van maken om aan de vingers te draagen, kalkdoofen in de 
»ö;>2g-bekkens 3 blikken om hunne kriffen aan de fcheede en aan ’t onder fte van ’thegt 
daar mede te bekleeden , en de groote Koningen ook drinkkoppen en bekers : Men Bygèkof 
fchryft het zelve zoodanige kragten toe, die men voor waangeloovig zoude agtenj^'^^/"* 
niet te min is’t by die volkeren zoo ingewortelt,dat ze daar niet af te brengen zyn, 
roemende op de veelvoudige ervaring. Zeker indien de helft daar van waar is, zoo 
mogt men het biilyk ’t gout voortrekken, en ’t is zoo veel wonderlyker, dat die krag^ 
ten noch in ’t gout, noch in ’t koper affonderling iteken , maar eeril door vermenging 
verkrygen; Ik heb gezien,dat perfonenjdie den mond verbrandt hadden met fcher- 
pe kalk , den zelven geneefden met een ring van Suajja in den mond te Heken ; hier* 
om maken ze geerne kalkdoosjes daar van , waar in allerlei kalk onfchadelyk word : 
Eenig vergift omtrent dit metaal komende doet het zelve verbleken, vreemde koleu- e» 
ren aannemen en knerjren;het waangeloof doet ’er by,dat de drager van dit metaal ƒ 
van veelderlei ongelukken zal bevryd zyn, en, zoo hem iets geraakt of eenige fiekte^^®' 
overkomt, de ring zal aan de hand berHen. Daarom draagen de Maleijers en Makkaf- 
faren ’t zelve zoo geern aan hunne kriffen, en aan hunne wapenen, houdende zich 
daar door in den oorlog gelukkig, zoo lang de Hollanders hun niet overkomen, te- 
gens welke zy geloven, dat zelfs hunne Duivels niet beflaan konnen. , 
Des zelfs waardy , als men ’t koopt , is ten minllen het halve gewigt van goüt , 
doch als men ’t van hun hebben wil, zoo moet men ’t gemeenlyk noch duurder be -•waardy stt 
taaien : Veele van onze groote plegen de Rottangs, die ze in de hand draagen , metHr 
Suajfa te beflaan , dewyl het onkoftelyker is dan van louter gout , en niet te min fchoon- 
der van glans is , nooit uitflaat , en de handen niet befmet , gelyk zilver doet. 
Quaad Suajja word gemaakt als men jong goud neemt van 1 7 of 1 8 karaat , te weé- 
ten daar onder ruim J deel zilver is ; want deze menging met rood koper geeft wel Suaffa 7 de f 
een Suajja, het welk zeer blank word, doch na ’t polyften niet langer blinkt, maar^"'^'"‘ 
Itrax als men het raakt fwartachtig of donkerbruyn word, en de vingers zwart verft, 
doch t’ eikens als men ’t wryft weder blank word: Dit is by geval gevonden door d’ 
ontrouw der goutfmeeden , die in plaats van oud jong gout naamen; egter hebben 
deze zwarte ringen noch hun gebruik , als men rouw draagt. 
Eledrum Antiquorum zoo als ’t van d’oude Autheuren befchreven word , nament- nochi 
lyk een menging van 4 deelen gout met i deel zilver, is hedendaags onder dienaam^^^J''^ 
niet meer bekent, want de Maleijers noemen zulk een menging Maar Mouda^A^iUs, 
jong gout , van zyn jonge (dat is bleeke) koleur. 
Zwart Suajja komt uit Tonquin en Japon zynde een flach van rood kopef , ’t welk van 
buiten altyd zwart is, maar als men’t wryvt, word het koper ver wig, wiens mengin-sSffrL« 
ge my noch onbekent is; men gebruikt het veel tot degen geveften,beflag ornKouZm^H 
tin^s en Wambais-knoopen, dewelke met goude bloempjes ingeleidt of verguldt wor-'^'*'*^^^’ 
den, want het gout door ’t draagen ligt afgewreven word : zommfge zeggen dat hetZÏT 
een mengzel van rood koper en yzer zy; andere dat het ’t hart van ’t roode koper 
zy : De Chinezen noemen diergelyk koper dat is, Donder-koper, en 
zeggen, dat het d’oudfte en belle kern van ’t koper zy , van buiten zwart uitflaan- 
de, maar geenzints dat het van den donder afgeflagen wierde. 
Aurichalcum fi^e Oricbalcum Antiquorum fchynt geenzins ons geel koper of meffing»^ 
geweell te zyn, ’t welk door menfchen gemaakt word van gemeen koper met 
of Chalmey geverwt ; maar een goudryk koper, ’tzy natuurlyk uit de Bergen gehaaltjw^titó 
gelyk wy boven van ’t Timorfche gezegt hebben, ’t zy door de konlt gemaakt, ge- 
lyk onze Ooll-Indifche Suajja is , want van dit rood Suajja fchynen de Perfiaanfchè 
Koningen hunne koftelyke drinkbekers gemaakt te hebben , die zy Batiahas noem- 
den, hebbende de gedaante eener in de middel doorgefnedene pompoen, waar van 
Cc 2, 
leen 
/ 
