RARITEIT-K AMER. III isocK. 20^ 
Een (laafje van een ander Donderfchopje gewint niets blauws, maar word donker 
mufcus-grauw, daar wat paers onderloopt. 
Eledrum nathum van Tmor word op ’t vlakke koper rood , maar aan de zyde in Verfcheide 
de kuiltjes donkerblauw : Het Japanfch koper word eerft donkerbruin , maar droogt 
geelachtig op. 
Spiritus falis dnmniaci doet de volgende werken : Allerhande gout word daar door 
zuiver, doch aan ’t jonge gout droogt het metter tyd blauwachtig op. nladhJ^" 
Zilver word vuilblauw ; regt Sua/Ia verandert ganfch niet, ’t welk wederom een of t gout 
^ finerhi 
vatte proef is. op'tzii^ 
Quaad Suajja wort zwart met blauw gemengt : Donderfchopjes worden vuilgeel , 
om dat ’er gout onder loopt. 
Tmorfch koper word roodachtig, en aan de zyden loopt ’er w:at groen onder. Ja-o^Timors 
panfch koper word donker paers, met weinig geel daar onder. 
Naarder proef vm. Spiritus falis communis'. Op zilver van een Spaanfche mat word 
hy zwart, op den derden dag de plek roodachtig, en aan de kanten blauw opgedroogt: 
Op ’t Japanfche koper blyft de plek fchoonrood en blinkend , en op den derden dag 
aan de kanten fpaans-groen : Op het Tonquinfche zwarte Suaffa^ daar men knoopen /?«. 
van maakt , blyft het zwart en droogt zoo op. 
VI. H o o F T D E E L. 
Zeldz^aam TJer in Indien, 
O Ns Water-Tndien is van Yfer weinig voorzien, niet zoo zeer als of het de 
Natuur aldaar niet voortbrengt , als wel door d’ on wetenheid der Inlan-^^^^^^» 
ders, dewelke ’t zelve uit allerhande yfer-tteenen niet weeten uit te trek-wï^’ 
ken. 
V. 
een klein Eiland , ten wetten van gelegen , heeft veele Yferfmids, 
die ’t zelve uit de tteenen weeten te trekken : Van daar komende Crimaatfche bykjes ^ ta! 
die men om dezen geheelen Ooit verhandelt. 
Op Celebes Oott-kutt in ’t dittridt van Tambocco valt ook veel yfer, waar uit men de o^Ceiebe*. 
Tambokfche fwaarden maakt , door alle deze Eilanden bekent, doch flegte van alloy. 
Een beter flach valt in het naatte Landfchap daar aan in’t Wetten geleken, rondom 
het binnemier van Tommadano, welkers fwaerden en beter zyn en meer géiden dan fes 
Tambokfche; want zy weeten door veelvoudig wellen het yfer zoodanig te bearbei- 
den, dat het zoo goet als ttaal wmrd, ’t water uit het voorfchreve binnemeir veel 
daar toe helpende: De fwaarden kan men daar aan kennen, dat ze omtrent denruo' 
in de lengte veele bogtige aderen vertoonen, zynde een teken, dat ze dik wils ge wek 
zyn. Ik zal hier niet breed befchryven, wat veranderingen al ’t yfer in Oott-Indien 
onderworpen is, naamelyk dat dit duurfame metaal, ’t welk de geheele waereld 
dwingt, in Indien fo bederfelyk is door den roeft, die ’t geduurig plaagt, en, zoo^?'^^*''^ 
’t in de vrije lugt ttaat, binnen korte jaaren verteert, veroorzaakt wordende door de 
warme vogtige en doordringende lugt dezes lands,gelyk ik achte genoegzaam bekent 
te zyn: Ik zal alleenlyk hier aanhalen eenige zeldzaame foorten, waar van men zoo 
wel fabuleufe als waarfchynelyke dingen verhaak, gelyk ’t zelve van d’ Inlanders opge- 
geven word. ° 
Ghiry is een Berg en opene Stad op d’ Oott-kant van Java digt agter de koopftad toeberg 
Grijek gelegen, waar op woont de Penimbaan , dewelke daar als Patriarch en Prie- 
tterlyke Koning woont, die wegens zyne fchynheiligheid en valfche wonderwerken 
van al dat Landvolk, zelfs van den grooten Keifer of Sufjubunam^ voor een heilig 
^^3 perzoon 
