E. ARIT EYT-KAMER. III. 
wetenfchappen en daar toe behoorende werktuigen, die tot het tydlyke leven dienen, 
oorfpronkelyk den Menfch invloeijen door ’t geilarnte, na dat hy ’t zelve gunÜig öf 
ongunllig heeft ; waaruit men dan beiluit en mag, dat dien Allralifchefmid, die den 
Menfchen ingegeven heeft , hoe ze hamers , beitels , en diergelyke inflrumenten tor 
het fmeeden nodig zullen maken, ook in ’t Donder-vuur, waar over hy ’t gezach 
heeft, dergelyke inflrumenten zonder Menfchen handen maken kan , gelyk men ziet, 
dat veele planten de gedaante van eenig huisraad of oorlogs wapenen hebben ; zoo Envoor- 
dat ieders gellarnte de dingen op aarden formeert naar de fchets, dewelke haar Godt^^^^*^ 
in de eerlle Schepping toegeeigent heeft : Ik zal dan den Lefer hier na malkander 
voorllellen eenige van zulke metallifche Donder-üeenen, dewelke my getoont zyns 
en waar van ik gchoort heb , latende een ieder zyn oordeel vry , en ’t nader onder- 
zoeken bevolen. Myn is een Donderfchopje voorgekomen, hebbende zeer net de ge- Een 
daante van een fchopje uit den ronden vierkant, met een Huk van een Heel daar aan, 
aan de fcherpte was het y vingers breed, aan de Zyden 3 vingers hoog, en de Heel#<?fr^^- 
noch twee vingers lang, en binnen hol; in ’t eerlle aanzien was ’t vuilzwart als ver-''^ 
roeH koper, en Honk ook gelyk ander koper , dat men met vette of fweetige handen 
aantalt , maar gefchuurt zynde kreeg ’t de koleur van gemeen rood koper , doch wat 
bleeker en naar ’t geele trekkende , behoudende hier en daar eenige fWarte plekken 
of kuiltjes, die men niet fchoon kondekrygen, en fcheenen van andere fubHantie te 
zyn : Omtrent de fneede was ’t redely k fcherp , en harder als gemeen koper , ter weer- 
zyden van den Heel liepen 3 of 4 uitbuilende aderen naar de kanten van ’t Schopje toe; 
aan de eene zyde zeer eenparig, als of ze van Menfchen handen gemaakt waren ; de 
Heel was als gezegt is hol, doch de holligheid liep aan d’eene zyde wat krom in ’t 
Schopje, de Heel was ook niet rond, maar gedrukt aan weêr zyden met eenltompe 
kant , en aan de bovenkant van ’t huisje liep hy ook onordentelyk. 
In ’t jaar 1679 zond de Koning van eenige gefanten naar Ambon om eeni- wbrddoof 
ge gefcheften te verrigten, dewelke dit Schopje mede bragten, en van dewelke 
het met groot vleijen en goede betaaling gekregen hebbe» deze verzekerden op 
manne waarheid, dat dit Schopje gevonden was voor 3 jaaren omtrent een Sw* 
Negory van Celebes OoH-kuH,daar een groot Binnemeir en veel yfer-hutten zyn , zoo 
dat fchier de heele Negory uit yferfmeden bellaat ; als nu in ’t zelve 1676^^ jaar op ze- verhad 
kere nacht een fwaar Donder-weêr voorgevallen was, en d^Badja van dien plaats desf"|j,p^^ 
morgens uitging om te zien, w’^aar de donder geflagen hadde , vond hy eenige hoo- 'vondenk 
men in Hukken geflagen, en daar by een kuil volflykig water, ’t welk men te voren 
nooit gezien hadde, daar in hy zoo lang met de voeten omwroete , tot dat hy dit 
Schopje vond ; Twee jaaren daar na hebben hem die van Ta?nboc(o ’t zelve afgeno- 
men, als zy hem den Oorlog aandeden, en dewyl ik met den Badja y^n Tmnbocco 
in goede kennis Hont, en hem al eenige jaaren om diergelyke Donderfleenen moeilyk 
gevalle hadde, heeft hy zich bewegen laten ’t zelve voor my af te Haan: Het genoem- Waarom 
de Donder-fchopje nu hier aan gebrast, en aan onze Werkbaafen setoontzvnde 
j 5. , j . , , ° eennatmr- 
den ze t zelve anders met aannemen dan voor een werk van Menfchen handen ofiykete 
maakt, wordende meell daar toe beweegt door de vier voornoemde vooren of ade- 
ren, die zoo eenpaarig liepen, als ook door de holligheid des Heels ;Zy hebben ’took 
nader getoetH , en bevonden ’t zelve van ongelyke fubHantie , te weeten aan d’eene kant 
harder dan aan d’ander, in de kuiltjes zoo grof en fwart als roeHig yfer: Zy onder- 
zochten ook de kanten van den Heel , die niet gefoldeert was , doch bevonden daar 
geen teken van^ befloten derhalvèn, dat het rnoeH gegoten zyn , ’t welk oök niet 
mogelyk fchynt, dewyl de holligheid zoo krom liep: De brengers of Tamboccanen Redenen 
lachten ze wat uit , vraagende wat doch de Menfchen in hun land beWegen zoude een 
Zulk onbruikbaar werkHuk te fmeeden of te gieten, ’t welk noch tot graven noch tot oter^r 
vegten bequaam was, en dat noch in een land, daar men yfer overvloedig heeft, en^ffchri 
of ze niet zagen , wat moeite en arbeid het een Menfch koHen zoude een zulk on .jienenvm 
Dd 3 
