en 
hier ge- 
noemt 
worden» 
218 D' AMB O I N S C H E 
’san zwa- alle fwavel-mynen gevonden te worden ; onder andere een flach van Ahmien plmmftm'. 
&IkIu, 2 k meen geenzins den dewelke hedendaags by de Apothekers t’onrechte 
dien naam voert, maar een rechte aluinachtige fubftantie, wit als kalk, die wat aan- 
gevpgtigtis, van fmaak zuur s met een rnerkelykei’zaamentrekkinge, gelykhet op- 
rechte Alumenplümofum hebben moet. De inlanders noemen het Tsjeronds-jongoïTsje^ 
•ümrondmng^ en men heeft ’er tweederleifoorten van : Deeerfte, witfte en befte heeft 
men in deverwüffelsaan kbovenfte derzelver met (lompe kegels afhangende, gelyk 
men in Europa inde kelders ziet, die onder den blooten hemel ftaan, en daar veel 
regenwater opvalt ,, en lange kegels ziet afhangen van een falpeterige fubftantie.: Dit 
Tsjerondsjung is egter zoo hard niet, maar brylelig, zoo dat men de geheele kegels 
niet kan afbrengen: In ’t eerfl; is ’t zuiver wit als kalk, maar befterfcmeltertyd grauw- 
achtig , en word fchier nooit ter dege droog , in den mond fcherp zuur doordrin- 
gende en wrang : Het (legter is mede wit als drooge kalk , *t welk men vind op den 
grond van de voorfchreeve Ipelonken , mzonderheitinden grooten Crater mtt me- 
nigte op den grond leggen, aan de randen van dat helfchegat , waaruit geduurig een 
warme damp komt , eneenonderaarfch gedruis gehoort word : dit is veel onzuiver- 
der dan ’t voorgaande , met aarde en kleine kruimpjes van fwavel gemengt, weshal- 
ven het ook min of meer brandt , als daar vuur bykomt. Andere klompjes zyn wit , 
droog, en ligt, hebben weinig zuurte, en branden niet, zoo dat ze een uitgebrande 
fubftantie fchyneo te zyn ; derhalven het befte Tsjerondsjung moet men niet in den Cra^ 
ter , maar in de Spelonken, dieaan de zyden desbergs zyn, zoeken, daar het door- 
z^/perende regenwater deze kegels formeert. Omtrent het jaar 1 660. plagt dit een wel- 
gairokken koopmanfchap op Java te zyn, zedert dat deKeifer van Mataram het uit 
Banda ontboden had , geldende een pond van’t zuivere 3 Ryxsdaaldèrs , van’t onzuiver 
re «vaneen Ryxsdaalder : Men heeft lang niet ervaaren konnen , waar toe het de javaa- 
nen gebruikten ; zommige wi’denonswysmaaken,datdit dienenzoude om demanne- 
f lykekragten in’t Venusfpel te vertraagen, of lang op te houden, dochditftreed te- 
gen de natuur dezes Mineraals , het welk meer vloeijend en afvaagend dan floppend 
iFaartoe^^* Naderhand hebben wy zeker ervaaren , dat de Moorfche Vrouwen gebruikten 
voor haarzelven, omhaarenatuur door des zelfs afvaagende kragt zuiver en droog te 
ward. maaken, om daar door aangenamer byhaare Mannen te worden ; een kunftje nodig 
by zulke Natiën , daar veele Vrouwen by eenen Man moeten houden , enieder zoekt 
haar debevalligfte te maakeni het word in kleine quantireit ingenoomen, te weetens 
% de grootte vaneen er wete, onder zoodanig ’twelk van’tzaamentrek- 
kende zaaden en bloemen gemaakt word, en dan moeten ze het niet meer dan eens 
ter week inneemen; want men heeft ervaaren , wanneer het'te veel gebruikt word, 
Ts zaa. geduurige vloljing veroorzaakt , dewyl de afvaagende kragt in dit Mineraal veel fter- 
t’zaamentrekkende. Namaals , als de Bandaneezen de flegte en droo- 
'jvaagen- ge foort meer dan de befte begonden in Java te voeren , miflchien veroorzaakt door 
onkunde zoo wel van den verkooper als kooper , is het weder in verachting geko- 
men , want onder de Bandaneezen zelfs weinige zyn , die het oprechte weeten te 
zoeken , en van ’t drooge teonderfcheiden* Van Nila en Tdammet daar ryke fw^avel- 
mynen zyn , is my ’t zelve Tsjerondsjong toegebragt , wit en droog als kalk , zommi- 
ge als meel, zommige als klompjes, een vuift groot , bykans zonder fmaak of met 
weinig zuurte j ook niet brandende, ten ware dat daar geele klontjes onderliepen; 
daar veel geel onder is , ’t zelve brand zoo krachtig en langzaam, dat een klon- 
hrmdeK’ jjg boon groot aangelteekcn , meer dan een , quarder uursbrande smaaken- 
AC f 
de een gat door een dunne plank, daar op het geworpen word; zommige van onze 
Natie kennen dit Mineraal nok niet ter dege , t’ onrechte het zelve houdende voor Ar- 
fenicum album ^ doch de meefte en onkundigfte voorfalpeter, niet weetende, datde 
natuur in een fwavelachtigen of brandenden berg nooit fwavel enfalpeter t’zaamen 
voegt, waar door zulk een berg fpringen zoude als een Granaat, daar het zeker is, dat die 
eeu- 
%el en 
