D’ A M B O I N S G H E 
^uanno, éko-Müg^mFuanof jippumj dat is, fmelten, bryfelen, dewylheteea 
fieeo is, die in den mond ligt fmelt en verbryfek word. 
Waar die Men vindzefchier in alle Amboinfche Eilanden , doch d’eene is wat beter dan de 
SSir ^^*dere: Die op-k Eiland , in ’t gebergte van ‘Uiat en Ouw 
word voor de belle gehouden , zynde lichtgrauw en den ^(?/»jnaaftkomeode : Ande» 
re achten meerder die van op groot Ambo'ma % deze zyn harder 
en geelaclitiger dan de voorige, vall aan de lippen kleevende , dewelke men graaft 
E«mdhzp.tï dezelve iYr^<9r;uiteen bakoveeaan ’thangen van den berg; In ’t riviertje fFaj- 
iti k knd van oud Bativemviè. men klontjes klein' en groot , harder en witter dan 
de voorige , zoo dat men ze in ’t byten af knappen moet , dewelke men ook on4er de 
befte rekent: D’ andere, dewelke men langs ’t Hitoêfche land vind, als in oud v 
Semlo en Teliffa , worden voor ftechter gehouden , en zyn dikwyls.met zand gemengt. 
Mee graaft deze aar den xof 5 voeten diep onder den gemeenen grond, beftaandeof 
lik gemeene zwarte , ofroode, of grauwe berg-aarde ; men moet zoodanige plaatfen 
' kielen, die aaneen fteilte afhangende van een berg fiaan, daar men dan hooien maakt: 
als bakovens, daar mende zuivere Batupoanzonditt vermenging met andere aarde 
kan uithaaien , maar in opene kuilen bly ft het regenwater ftaan , ’t welk den Batu pan. 
oii'^niver maakt. 
Wsrdtos. Alle batu pan is in ’t dagelyks gebruik niet tot de medicyn , maar om uit de hand 
j de Inlanders vinden grooie fmaak daar in, inzonderheit hunne vrouwen, 
de hü.Hd 4 ye '-v j ^ 
eetenge- die bcvrugt CD gewocnlyk met vrêemde lullen bevangen zyn: Men eet ze nooit zoo 
hmi'4^ verfch, als ze uk den Berg of uit de Riviere komt, maar men doet ze in een nieuwe 
onverglaafde pot, en hangt ze omtrent een maand in den rook , waardoor ze een rook- 
achtige fmaak ( Wangi genaamt ) bekomt , fellier als verfche ryft , by d’ Inlanders aan- 
genaam, en dan word ze op de markt verkocht : De Vrouwtjes weeten niet eigentlyk 
te zeg^^en , waarom zy ze zoo graag eeten , als dat zy daar fmaak in hebben , en mal- 
kander wys maaken , dat zy een bleeke koleur daar door krygen, en zoo op haar ma- 
Dosh nier wilde wit fchynen , ik meen als ’t ongebleekte linnen i De ervaaring leert wel, 
maake -4 niocdcr cii klod op haar manier daar door wit worden , maar die ze dagelyks en 
%oS j-g ygg| eeten , krygen een bol vleefch engrooten milt, entenlaaftenden koek ofkor- 
tni^- tenaafem, {Tehatu') met een vervuilde maag, mtCacohymia onifyxmgi : Daar- 
gp,tegen houd men ze gezond voor die een fcherpe buik en bloedloop hebben om de 
bezeerde darmen te zuiveren , te lalvenen fmeerig te maaken , dat de fcnerpe dam- 
pen daar geen vat op hebben, en met eenen zachtjes te floppen, 
Deiwee- Mar ga 1 ha7ia gt]y kt XQQï wel naar nat gemaakte afch van koleur zwaarder en vet- 
defoors* ter dan batu pan , aardachtig van fmaak: Deze vind men overal in ’t gebied van oud 
Iha of Hatuaiia , zoo dat het geheele land daar van fchynt genaamt te zyn , doch word 
■’ . meeft gevonden aan de kanten van des zelfs rivieren , inzonderheit by Wayfake\ als 
•' - men x of 3 voe&en diep door deze Marga graaft , zoo komt men op de regte batupan\ 
dewelke men in koleur en fubftantie ligt daar van onderfcheiden kan. Van deze 
Waar -van Marga viod mcH een geheele klip aan ’t riviertje Eijer Goeroe Goeroe ^ Kitsjil, daar ’t 
eenpeele van boven ncerftort , en daar de boots vandefcheepen hun drinkwater haaien, 
gelegen aan de Noord-zyde van den ^mboinfchen Inham; dit riviertje voert een fleen- 
achtm zap in zyn water, het welkeen fteene korft zet aan kouten en takken, die 
daarkkllen, dochalsmen’t water wat ftaan laat, totdat deze fubftantie op den bo- 
dem fakt, zoo is het goed te drinken: De Amboneezen noemen deze 
hu^ dat is, batulomproïSFykSitQn, om dat men hem in’t water wryvende terftont 
tmilykkanmaaken ; in de Uliafters Batu kulluL Deze Marga gebruikt men in de 
tcegebrrn-^Yizkims om formcn vantefnyden, daarin men gefmolten tin , koper en loot 
keyk, . .X 
kan gieten. 
De derde 
[Qorf, 
Terra Nujfalavienfis komt nader met de Terra Sigillata overeen, zy is wit, een 
weinig naar ’t gryfe trekkende , als of ’ef wat lichtblauw onderliep, zeer vet als zeej^ 
