D’AMBOÏNSCHE 
iVaay As neer de vreemde handelaars daar aankomen: In meerder overvloet vind men het op 
(A.ê9' ^ 
■wordge^ Batjihian , en op Halemahera , de W eft-zyde van ’t groot Eiland Geklo : Na de groote 
isandeu. aardbeving io ’t jaar |i 674. dit Landfchap overgekomen , heeft het zich ook geopen- 
baart by den rooden berg ten Ooflen van het Kafteel VtEforia , doch komt niet ’s jaarlyks 
voor den dag« ïk heb bevonden , dat het Amboinfche Zand grooter is dan ’t Molukfchg^ 
en wei een vierde deel zwaarder ; defgelyks dat het zwarte Amboinfche Zand , met het 
fyne witte vergeleken, mede veel zwaarder is: ïn’tjaar 1678. heeft de Heer Robbertus 
RadbruggedoexmtidX^Gowvevmm van Ternaten ondervonden , dat de zeilfleen ’t fwar- 
, te zand van Gelolo zoo wel aantrekt, en tot haairtjes formeert, als het vylfel van Haal, 
ibtiir oordeelt , dat het yfer-ryk moet zyn : Het Amboinfche word van den zeil- 
fteen ook aangetrokken ) doch veel flapper dan het Ternataanfche. Zoo heb ik ooli aan- 
gemerkt, dat het vylfel van yfer ofitaal, door den zeilfteen aangetrokken, als men ’c 
Waartoe aan een kaarshoud, terftondt’zaamenfmelt » en zich tot korte draadjes formeert; an- 
truiki ders heeft tfwarte zand geen gebruik, als by de Schryvers op ’tverfche fchrift te ftrooi- 
word, ^ daarom onzeSecretaryen en Comptoiren zich ’s jaarlyks van HitulammavooïiAQVi : 
doch men moet het eerft in verfch water opkoken , en in de zon droegen, eermenhet 
gebruikt. 
andii fwart yfer achtig Zand , is my door den Sar dammer , bereifden Heer Calf , nauw • 
keurig verfame laar van uitmuntende goo natuur lyke als konftige gaaken ^ een doosje vol 
ter hand gefielt , door zyn Eed mede gebragtvan^mexxz^ gelegen over Genua, heb- 
bende defelve eigenfehap als in dejen gemelt is , namentlyk , dat het door de Magneet 
word aangetrokken .i gelyh^t vylfel van ft aal en yfer : Het heeft volkomen de gedaante 
van yand\ en tis kor lig ^ hard en gUnferig, dochfikgwart van ko leur. 
XVII. HOOFTDEEL. 
Cinis Sampaenfis : Abu Mm. 
N’t Landfchap Tsjamfiaa, by d’onze genaamt, legt de Stad Colong^ 
agter welke omtrent 1 dag reizens landwaarts in een -plaats is , in degrootte van 
Cinis 
Sampaen- 
fis j vjciar 
^delword. H Kafteels binnen plein hier op Amboina , aldaar welt in ’t heetfte van den Somer 
een troebelwater als flyk op , ’t gelykt als of ’t kookte , of als een pap borrelt : Dit 
watér, zoo draa het de heete Son befchynt, droogt in, en verandert in aïeh , wit- 
achtig, een weinig naar den geelen trekkende , öf vuilwit.- De plaats is omringt met 
met een muur , en word bewaart door een Officier met 50 Soldaten, op dat niemand 
^ortdm wegdraage; want men moet ze den Koning des Lands brengen , die 
E.onmg, alleen daar mede handelt, zynde een koopmanfehap door geheelindien getrokken 
me!rder êh gcld den Picol in lO lail züvers , dat is, 3i«Ryksdaalders : Buitendien 
foorten, muur een ftuksweegs rondom valt deze afch ook, maar die is vuil met zand en aarde 
vermengt, daar van mag een ieder nemen. 
Wat beter is die digt aan de muur valt, waar van men ook niet neemen derf, als 
met toeftemminge van den Pagter , maar de binnenfte afch , inzonderheit die in ’t mid- 
den van tbeflotene plein opwelt, isdewifteen fynfte, zonder eenig zand, in klon- 
ters als een vuift groot , dewelke egter zeer ligt van malkander vallen , als men ze wryft, 
aaezwaartte is ze andere afch gelyk : Op andere tyden des jaars welt zeniet op , als 
„ , dan ook de plein onbewaart fraat. 
Haar f . 
raming in iJiQ y'Mi IsjamfaamQmQmt Catke. DQSmtQZ&nTsjamfafoa^ dat is, Tsjampaa- 
‘taaien Iche Afch. Maleïtlch, Abu mui, dat is, opfwellende Afch, gelyk de goede ryft in ’t 
zeepomte Haar gebruik is meelt tot alle dingen, daar menzeeptoe gebruikt, als om kleede- 
Teimkt. lynwaat te waflTchen 5 ook om de handen wit te maaken : In de loog kookt men 
de lang- 
