RARITEÏT-KAIvIER: niBoek. Z2i 
de langwerpige ryfl:, Bras boek genaamt, die daar van een aangenaame geur krygt, 
daar van men allerhande koekjes maakt: iozonderheit word ze veel gebruikt tot het 
maaken van Cafomba-MQXwe , in plaats van afch * die men anders van gebrande Ook om u 
rioem-ïchiWQVi en Cala^^usAc\i\x\{]QS> maakt , en men kan met een lepel vol van deze 
afch meer uitrichten, dan met een grootehand vol andere afch ; ook word de ver we 
veel klaarder daar van ; egter zommige zeggen , dat het lynwaat dikwils daar in ge^» 
waffchen, en als men de loogtefterk maakt, ligt verbrandt en verflyt. 
XVIII. HOOFTDEEL. 
Verfcheide Vmrfleenen, BatU Api. 
f" N de Amboinfche Eilanden worden op verfcheide plaatfen goede V uurfteenen ge- 
vonden, niet alleen tot het vuurflaandienflig, maarook bequaam om Snaphaan- 
üeenen daar van te maaken: Zy zyn driederiei van koleur ; zwart of hoornver-^^f^^^^^^ 
wig, dewelke debeflezyn; daar na de vaale of leververwige ; maar de bruine 
of roodachtige zyn de flegfte: De^beÜe zyn ook niet grooterdaneen vuift, want de 
groote ftukken zyn van gemengde fubftantie en brokkelig, van buiten kalkachtig, 
grauw en ruig, gelyk andere keideenen, doch zwaarder, zy zyn ook hoekig , glad 
en blinkende; De befte vallen op ’t Varkens Eiland, aan deszelfsZuidzyde, in ’t bocht- 
je Sonahola is een droog riviertje langs een heuvel, daar menze onder andere kei- ’^^nde^ 
fteenen vind : Op nrand ftaan wel verfcheide klippen van vuurfteen , doch zyn vol 
fcheuren en brokkelig : Op Kerams Noordkuft heeft men ze ook op Caloway , aan 
deszelfs Zuidzyde omtrent Goeli Goeli van de rivier Wattalomix.oiAffanQxi'Dawan 
toe, daar men fyne en maffive ftukken van een kop groot in zee vind : Desgelyks op 
den Noord -Weftenhoek van Boeroy te weeten , Balatetto^ en aan de Zuidzyde by 
Karike : Op Makkaffar heeft men ze ook , en zoo ik verttaa geheele klippen daar van ^ 
daar onder zommige zoo fchoon en fyn zyn , dat men ze voor Achaat zoude aanzien ; 
en zeker de Achaat en V uurfteen hebben zoo groote overeenkomfte met malkander,dat zeer^eiyh 
het gelooflyk is , dat hetbuitenfte ofgroffte van Achaat niet dan Vuurfteen zy, gelyk 
veele edele gefteenten eengroove moeder om zich hebben , mdiC Gemmari is y Matrix 
Gernmarum genaamt: Immers my zyn van StiratteQ^rngQ ftukjesruuw Achaat toege- 
zonden, waar van men de meefte voor Vuurfteen zoude houden. Dit qpderfcheid is . 
alleenlyk daar onder, dat de Vuur fteenen meer of min toetfen, als men gout daar 
opftrykt , maar de Achaat geenzins , dewelke ook veele breede aderen of banden heeft 
en half doorfchynend is, maar de Vuurfteen niet; De befte onder d’Ooft-Indifche, 
die ik tot noch toe gezien hebbe , worden van Bima gebragt , uit het gebergte van 
Sarri; waar |van zie boven in ’t Hooftdeel van Bima^ Zyzyn vandriederlei ko- 
leur , rood , hoornverwig , en wit , die men voor Achaat zoude aanzien , zoo zy ade- 
ren hadden: Zylaten zichzoo wel klieven als de vaderlandfche, en geeven veel vuur //■«;* 
op den minften flag tegen malkander of tegen ftaal : Zy zyn ook zoo glad , inzonder- 
heit de witte foorte , dat men daar op niet toetfen kan ; het is bekend , dat men ia 
Europa van denltaliaanfchen Achaat ook Snaphaanfteenen maakt, die men op pifto, 
len zet , dewelke weinig, doch rood en doordringend vuur geeve'n. Onfe Amboinfche 
A''"uurtteenen hebben die fauten, dat ze zoo wel niet klieven of fcliihFeren als de Euro-, 
pifche, ofdefaute moeftby onze onkunde zyn om dezelve te handelen. De 
faren leeren ons , dat men de geheele klompen eerft een dag in water moet kooken , 
zoo zullen ze te beter klieven, ’twelk gefchied met een klein hamertje, als men den 
ileenop de vlakke hand of eea hard kuffen legt, enaande hoeken daar op flaat, datde 
Ff, flag 
