RAP.ITEIT-KAMER. lllBoek. 227 
ken ) dewelke de {leenhouwers Quahen , in ’r Latyn , Centrttmmarmoris noemen ; en Zyn m de 
die zy in ’£ bewerken niet gaarn daar in zien ; want 200 zy dien uitkappen , ’t welk ge- 
fchieden moet , als ze daar in vaft {leekt , zoo blyft een kuiltje in den Heen , waar door 
dikwyls een geheele tafel gefchendt word 5 maar wanneer zoodaanige Tyrites aan 
een hoek des fteens Haan , die worden al willens daar uit gekapt, geilepen en op vuur- 
roers gezet, dewelke men Italiaanfche vuurfteenen noemt: De andere ftukken, die 
op een vlakte van een marmerfteene tafel voorkomen en vaft zitten , moeten door de 
werklieden met gedult effen gekapt , en met ’t overige van de tafel gepolyft worden, 
*t welk een Rariteit en welHand daar aan geeft. 
Op de kuft van Finland, indat deel van de Ooft- zee, ’twelk menden Finfchen mrden 
bodem noemt , ftaan veele yfelyke rotfen in zee , de Finfche Scheeren genaamt , waar 
uit men blauwen marmer of arduinfteen kapt, daar in vind men veele van dezevuur-'^^ !ieen->^ 
lleenen , v/at grooter dan een mufqueikogel ,bleeker van koleur dan de Ooft-Indifche, mfde gi- 
als ofgeel koper met zilver gemengt was; dewelke geflepen blonken als een fpiegei , 
doch op den fteen geenzins toetften ; daarentegen de Amboinfche maiüeve toetfen min 
of meer op den fteen, doch de ftreek gaat ftraks uit, als men met de hand daar over ftrykt- 
Boven in ’t XIII. Hooftdeel ftaat de befchreven , beftaande uit louter 
witte weeke Argïlla , daar in men by regenweêr veele van deze Tyntes vind , dewelke HoofideeL 
egter zoo ordentlyk niet en zyn , als die men uit de rofïè fteenen der riviere van Larz 
que kapt. 
Op riwör vind men ook groote klontjes van dezen fteen , doch die is zeer brokke- tZordm 
lig , en fchynt uit veele ftukken t’ zaamen gezet te zyn , derhalven noch tot flypen , °£rge -7 
noch tot vuurfteenen bequaam, n^Kde», 
Soo gehoort hier onder ook een foorte Marcajita ^rofa of Koperfteen , dewelke van 
men op verfcheide plaatfen in deOofterfche quartieren vind ; deze is brokkelig , ruig 
enfcherp, hoekig, daar glimmetjes en blikken onderlopen als geel koper, met 
we bergfteen gemengt, bydeze Inlanders mede onder dennaam Maa5'V)rong\iQ- 
grepen , hoewel het merkelyk daar van ver fchik , want het is niet alleen brokkelig , en 7^ 
men kan geen vuur daar mede flaan , maar heeft ook een fcherp corrofief zout by zich ^ 
gdyk Salmüia\y ’twelk daar uit flaat , als men’teentydlangindeopenelucht laatleg- 
gen. 
Men vind het veel op ’t Ooft-eind van’t Filand Meffoal digt opftrand, en daar toe Eawor-^ 
moeraffig: OokopKeramsNoord-kuft by Hote'^ o^NuJfalau omtrent het warme '^^-^ 7 ZyXeide 
ter by Sila , op Timor , en andere plaatfen meer. fiaatjen 
. . r • 1 -I gevomen^ 
Het gebruik van dezen koperigen vuurfteen is by de Inlanders noch niet ter dege be- 
kent, veele Ëuropeers vergapen zich daar aan , inzonderheit aan d’cqffte foorte of 
Tjyrytes Jolidus, wegens zyne fwaarte en kopefige koleur, willende metgeweltdes 
vuurseenig metaal daar uit haaien, ’t welk doch daar in niet is, en blyft een bloote 
fteen. Dejavaanen ,Maleijersen Makkaffaren flypen demooifte ftukjes tot een platte iVorden 
tafel, zoo wel rond als ruits-gewys , en zetten die in flegte ringen of aan hunne 
j-.i ^ en m rtn- 
banden ; want zy geloven, dat ze den drager moedig en winbaar maaken ; Gr ifec gen gezet:. 
legt een berg Giry,daar opdePé’;^i«2^^<2f» woont, den welkende Javaanen alle vooreen 
Heilige Leeraar of Paus houden ; van dezes voorouders en geflachten ziet men verfchei- 
de graven op ’t hoogfte van dien berg , waar in groote gepoly fe ftukken van dezen fteen 
gezetzyn, die een wonderlyken glans van zich geeven, wanneer de opgaande zon daar Zyn heel 
tegen fchynt, ’twelkhetonwetendvolkje voor een wonderwerk acht. Detweede 
brokkelige foort, geeft wat meer hoop om metaal daar uit te trekjten , hoewel het tot 
noch toemetweinig vrucht gefchiet is: In ’t Jaar 1666. hebben'wy ’t hier op Ambon Prsefge-^ 
ondervonden met een gedeelte van iff(?/örf/gebragt, ’t zelve in fmekkroezen met een^gXXet'Li 
fterk vuur aantaftende, wanneer het fchier anders niet uitgaf als een en ongely ken fwa-*^"’ 
veligen ftank , latende op den grond van den kroes een klompje , ’t welk na fpyauter ge- bevonden} 
kek, maar als men daar op klopte, fprong het aan ftukken; evenwel houd men voor 
F f ^ ze- 
