24 S D’ AM B O IN SCHE 
als cok ’t fiym van de zeekatten en baeringen by öns doen , en hoe dieper men op ■'Zee 
lioewltter hci fchynt ? hier om vind m'eïi in zommige Kaarten dexee, tuffchen, 
Me^ ^ en het bekende Zuid- Land j genaamt de Melk-Zee^ in’t gemeen het witte 
Zse "VV ater , in ’t Latyn Mare Alkim , hoewel men het eigentlyk Mare Nociilucum mogte 
gmmmK Boemen , Maleitfch.^fy£’rF(9£’r/. 
Detyd Zyn tyd is in ’t midden van de Ooft of vegen MonJlon , ’t welk zyn de Maanden Ju- 
j Jnlius en Augufius , en word verdeelt in klein en groot wit W ater. 
Het kleine of eerfte wit Water begint met de nieuwe of donkere Maan in Junius^ 
waar van de zee even wit geverft word, doch nog geen helder licht geeft, enah 
leiikskens weder vermindert , doch eer het geheel vergaar , komt het groote wntte Wa- 
ter aan met de nieuwe Maan in Augufius en duurt tot \n September , wanneer de ge- 
beele zee rondom Banda , zoo ver men aldaar beoogen kan , des nagts helder en wit 
fchynt , hoe dieper in zee hoe witter , blyvende hier en daarlangs den ftrand een wei- 
nig van ’t gemeene Water; het houd evenwel zoo geen netten tyd, dathet niet. t’eene 
Endoor jaar vroeger of laater kome dan het'ander ; jainzommigejaarenwordhet nietofzeer 
SïS» weinig gezien, meerendeels komt het op ’tkiaarfte, wanneer de Zuid-Oofte wind fterk 
wZ 7 J'^ doorwaait, buijig en regenachtig weêr maakt, en daar door zoo ’t fchynt diegeheele 
tomiS zee ontroert t Het gevaarlykfte is , dat de zee inzonderheit by nagt als dan zich verheft 
met zwaare dyningen, al is ’er geen wind aan de lucht, een teken dat ’er eenige 
dampen uit den grond moeten ryfen en dezelve baaren befwangeren iNadatdezuid- 
Oofte wind fterk en vroeg doorwaaic, daar na heeft men het witte Water vroeg en veel, 
allermeeft wanneer de wind na ’c zuiden draait en veel donker regen weêr maakt; Want 
in ’t jaar 1 6 6 3 . hebbe ik in Bauda bemerkt , wanneer de wi nd ooftely ker waaide , zelv 
iti’tlaafte vm Augufius, wanneer ik van Banda naar ver feilde , dat ’er fehier 
geen wnc Waterwas, behalven veele vuurige vonken , waar van de zee fcheen volte 
zyn , gelyk ik in ’tjaar ió68. in de maand December de zee ten Weften van Amboina 
i gezien hebbe, v/anneer de wind Noord-Ooft waaide, zonder regen; daarentegen^ 
wanneer de zuide of zuid-Ooiie wint laat begint , zoo heeft men het tuitte Water 
ook laat, ’t welk in zommige jaaren.tot in OBober duurt. 
Depiaai- Dit Wit Water zlet 11160 ZOO vcrre , als OBS volk uit FW^dezuide-Ooftereofzuidere 
Z'z-he Ehanden bevaaren hebben, te weeten van Arcii en Key af tot Tenimber en Timer laut 
gevondsti in’t zuiden, en van daar af toiTmoriQe in’t Weften, in ’t Noorden tot digteby de 
' zuidkuftvan Keram, ten Noorden de Liajfiers enAmboina komt het niet, maar gaat 
voor by dezelve in ’t zuiden 5 zoo dat men het op het Leytimorfche gebergte klaarlyk 
iVordon- zien kan[; waar van daan het nu zyn eerfte oorfprong neemt is noch onbekent , in ’t ge- 
derz'^gu nieenhoud men daar voor, dathet zyn oorfprong hebbe in den grooten boefem , de- 
• welke het bekende en ons naafte Zuid-Land met den langen hals van Mova Quinea 
maakt; want onze Bandafche zeevaarders hebben aangemerkt ,• dat hètop ’c grooifte 
.zy en de zwaarfte dyningen maakt oniveni Tenimberx zoo is het ook gebeurt, dat 
eenige van komende in ’tjaar 1664. ten SSI Banda omtrent 30 mylen van 
Key geen wit Water hadden , maar Banda genakende vonden ze de zeé geheel wit , waar 
uit men nochmaals beftuiten mag, dat ’et uit den zuid-Ooften of zuid-zuid-Ooften 
moeft komen : Bet vermengt zich niet met het ander zeewater , ’t welk een zeldzaa- 
me vertooninge by nagt geeft en by onkundige zeelieden dikwils verftagentheid ver- 
oorzaakt , gelyk gefchiede met zeker fchip , ’t welk in September van Ambon naar .Ba- 
taviaMQïïéMei en even buiten de engte van gekomen zynde fchielyk uit het 
zwarte in het w itte water geraakte , meenende , dat ze op een droogte quaamen ; doch 
geen grond vindende , en de zee in ’t zuiden , zoo verre zy beoogen konden , wit ziende 
dachten eerft aan dit voorval, evenwel waaien ze zoo benauwt inde Melk-^zee, dat ze 
Waar ha met ’er haaft weder naar ’t zwarte water fpoeiden : Als nu dit witte water tot in ’t begin 
September aldus geftaan heeft binnen de voornoemde paaien , zoo begint het al- 
* ^ lenkskens om den Weftteraaken, te weetep, in zyn gèheele maffalmgs de zuidere 
Eilan» 
Een op- 
mertkng 
aaai van’ 
