RARITEIT-KAMER* lli Boek» 249 
f 
Eilanden, Omboy Luim ^ Balay Endey enBimay ftrekkende2ich iiittot4of5’my-. 
len bezyden : Van daar af begint het zich in groote llreeken te verdeden » 
die noch al voorby Boston gaan , en , als ze geen W efte wind ontmoeten , noch al ver- 
dervoorby en Makkajfar , tot dat ze zichallenkskensverliefen en met het ge* 
meene zee water vermengen. 
Het witte Water brengt geen merkelyke fchadelykheid aan , behal ven het geene 
ven ftaat van het Verrotten der vaar tuigen en de zwaare dyningen, maarin Banday enf»««^r- 
daar het op ’t hoogfte is y veroorzaakt het in dien tyd fchaarsheid van vifeh, niet alleen ZÏTv&a^ 
om dat de vifeh voor deze helderheitlchuw wordende naar ’t zwarte W ater vluchti maar 
Ook die weinige , die noch daar m bly ven , zyn moeilyk om te vangen , dewyl ze de vifeh* ts vijjehm 
lynen en vaartuigen te klaar zien , en voor deminfte beweging der zelverfchuw wor-£;^ ^^^. 
den : Üaaarentegen veroorzaakt het zomtyds overvloed van vifeh , wannéér het witte 
W ater de diepte beflaat en ’t zwarte of gemeenc W ater naar den ftrand perft y waar na 
toe de vifeh dan ook vertrekt; Als het nu voorby of in ’t afgaan is, dan ziet men 
de Zee zich zuiveren , verfeheide vuiligheden op ftrand uitwerpende ; deZee zelf in vol 
vanbrandige quallen > die de onze bezaantjes noemen , gelyk ik in ’t voornoemde jaat 
1665. eengeheelendaggezeilt hebbevan?’ö<?/(9./^y naar doorzulkebezaantjes. 
In ’tjaar 16694 heeft de zeena ’t eindigen van ’t witte -Water zulke leelyke en vui- 
Ie ftoffe opgeworpen langs den geheeien zuid-Ooften hoek van » en tegen over 
tuffehen Ranan en JVahan y dergelyke nooit te voren gezien was y immers niet by lie- 
den , die 60 of 70 jaaren oud waaren : Dit uitwerpfel had de gedaante van een taaye 
flymof2^^é’^<«, bloedrood en gaf een vuilenzwaveligen flank van zich i wanneer de 
Son daarop fcheen : In de kuilen , daar het aflopend zeewater flaan bleef, ftierven 
alle vilTchen en krabben , die ’er van geraakt wierden, jazelf defchadelyke landkrab- 
ben; by dag was deze ftoffe bloedrood, en de ftrand als met een rood laken bedekte 
maar desnagts was ze vuurig en vonkte als fterretjes: Van Sej?tsmber zï des zelven 
jaars en ’t volgende geheele jaar i6yo. was een drooge gefteltheid des luchts zoo 
Sanda ^X^Amhoina y waar by hevig omging eerft de kinderpokken zoo wel onder oude 
als jonge, niet minder als een peft , daar op volgende de dolle koortfen en lelyke ^ 
bloedloopen. 
In ’t jaar 1673, heeft meniti Banda het kleine Witte Water niet gehad , en het groo- 
te quam wat laat in , om dat de Zuid-Ooftewdnd doenmaals laat doorwaajde. 
In ’t jaaar 16 Bi. hebben ’t de onze ontmoet tuffehen Tmors Oofthoek en Kijfer; 
wanneer de zee van verre met zulke vuurige dyningen zich verhief , dat het fcheen als 
of een fchip vooruit zeilde met een groote lantaarn achter op. 
I Wat deeigentlykeoorzaak van dit witte en by nagt lichtende Water zy , kan ik tot 
noch toe niet beveftigenj en zeker de verftanden hebben ftof zich ovei^ dit wonder, f . 
werk der natuur te oeffenen : By de Bandafche Ingezetene hebbe ik geen betigt noch 
curieusheid bevonden , dewelke hun hoofd met deze beufelingen , zoo zy ze noemen , 
niet willen breekenen doorde jaarlykfche gewoonte geen acht daar op flaan; ja daar 
is niemand , die eens opletten wil op wat tyd en by wat gefteltheid van weer en wind 
dit witte Water jaarlyks min of meer, vroeg of laat kome. 
Daarzyn’erveele, dewelke oordeelen, dat dat veroorzaakt worde door ontelbaare 
kleine diertjes, die by nagt lichten en de zee zoodanig verwen, gelyk men in zee 
veelcviffchen en goed ie heeft, ’t welk bynagt licht, by voorbeeld de Ikany 
Moor en Gatzje , by de roode viffehen van de fleenbrazems aart eri daar van meèft 
hun ingewand; bovenaldoethet de Spaanfche Zeekat, Ssp^y in ’t Poftugeefch d’i- 
ha y doch in Portegaal veel meer dan hierin Ooft-lndien: Deze meening voldoet xsn^HGem^eé 
niet, dewyl het ganfeh niet waarfchylyk ja onihoogelyk is , dat zoo veele 
fchielyk konnen opkoomen , en eene groote zee eenpaarig verwen zonder water 
ander koleur daar tuffehen te zien , en dat noit iemand die diertjes gezien heeft , al fchept dtrUgt. 
men het water in een zuiver vat, en laat het tot den dagftaan, wanneer het kUar is 
, . - ■ '11 en 
