Bepaands 
RARITEYT-K AMER. III. Boek. 275- 
niet zonder reden mogtmen giffen; dat de Ambar Fonieine in die groote Zeebocht 
zy, want gemeenlyk na een grootenfform inde Oofte word dezelve opgewor* 
pen; eerilelyk is hy week als ontlaatepik, maar word metter tyd hard, kort af bre- 
kende , engrauwzwart als eendoove kool, die lange onder de aarde gelegen heeft, 
verfch zynde is hy vaneenvuilen vifchachtigen reuk, maar droog en op kooien ge- 
legt, riekt zwaar als Bitumen (\ym) of fleenkoolen, doch altyd noch iets van den 
zeereuk behoudende: Ikhebbe tweederley foorten daar van aangemerkt. 
De eerde naar myn gilling word door den Walvifchuitgefpogen met en zonder 
bar-Grys, daarom ik ze het kleed van den zelvennoeme; deze word noit ter dege- peesrfie 
hardjbehoud altyd wat van den vifchreuk inzonderheid opkooien; ja men vind ’er,’t welk-^"^^'^* 
een vuilen reuk heeft gelyk dront, en zy verrooken beide op het heete blik : Dat de- 
ze foortevan den Walvifch komt, giffe ik daar uit, om dat my in ’t jaar 1677. een 
dukje Amber-Grys gebragtis, in gedaante naar de grootte van Pijjang , naar ’t aan- 
zien goeden Amber de Grysgelykende, doch geheel omgeeven met een zwarte kle- 
verige fubdantie , dewelke metter tyd hardachtig wierd , zynde rechte zwarte Amber 
ook den Ambarreuk behoudende : Dit zwart kleed dak vol fnebben van Zeekatten, de- 
welke nootzaaklyk in den buik des Walvifchs daar onder gekomen zyn , die zulke 
weeke viffchen tot zynen voedzel inzwelgt , en miffchien de taaije flym van die viffchen 
helpt wat tot de voortteelinge of vermeerderinge van den zwarten amber : Het was een 
klomp in de grotte van een Boëtonfche Kid in Zee voor Manipa dry vende , daar veele 
viffchen en vogels rondom vergadert waaren. 
De tweede foorte fchynt nooit in den Walvifch geweedtezyn, droogt harder op Beidt 
en fpringt als glas, het afgebrokene blinkt mede zoo, cn is vol kuiltjes, doch zon--^'’"^'’ 
derde voornoemde fnebben; op kooien riekt als Aard-olye , zonder vifchreuk, 
en derhalven aangenaamer dan het voorige, op het heete blik langzaam verrookende. 
Beide foorten vind men in redelyke menigte in deze geheele Archtpelagus tuffchen Waar de\ 
Celebefen Noua Guinea, inzonderheit in de Papoefche Eilanden, wmlk wel het hard- 
de en het vuilde van reuk is, ook dikwyls van eenig Dammar vervalfcht ; want 
gebeurt zomtyds, dat de zwarte Canari Dammar ^ door de rivier in zeegevoert en 
aldaar verhardt, voor zwarten Amber verkogt word , gelyk ander , ligter , harder en 
geele Damtnar door ’t Zeewater verhardt de gedaante van Berndeen krygt. 
Atnbar Batu of Boetonfche zwarte Ambar is geenzins een vrucht der zee , maar Ambac 
een Steenpek, Bitumen durum of Pifasphaltutn ^ uit eenigerotzen op het Land z wee- 
tende, eerd week als .teer, daar na deen hard , als het in water komt blinkend zwart 
als Gagates of deenkoolen ; op kooien is ’t mede van den zelven reuk ; het w^elk ( in 
’t kort)de bedrieglykeBoëtonders voor zwarten ambar willen gehouden hebben, en ook ^ifmede 
daar voor verkoopen , de vreemdelingen wysmaakende , dat het uit (^e zee komer^g^^^^* 
Na veel moeite en uitgraaven heb ik ervaren , dat het in manier als ander Bitumen ^oek 
(Lym) uit de aarde en klippen zweete in ’t gebergte van het Boëtonfche Land naar des 
zelfs Zuidzyde , zomtyds zoo dun als olye uit de rotzen , zomtyds dikker als week pek 
in gedaante als een hoorn of raape uit de aarde, zoo w^ek dat het fchieraan de han- 
den kleeft, doch in weinige weeken word het hard : de plaats word genaamt Cota- 
wö^ zynde een berg gelegen tuffchen de ftad Boé'ton en Coeloetsjoetsjoe , doch niet veel 
volks komt aan die plaats, om dat het aldaar fpookt ofvan ongedierte bewoont word, 
’twelkechternietzeer waarfchynlykis; want ik heb ondervindinge, dat Hangen zich 
niet gaern ophouden aan plaatzen, daar fLym) en namentlyk dit Boëtonfche 
gerookt word, daarom ik ook gezien hcbbe, dat zommige Inlanders hun tuinen daar 
mede berookt hebben: Uit den voornoemden berg ontfpringt een rivier, waar in het 
week Bitumen uit de klippen druipt , en het zelve met zich voert in de groote bocht 
van Coeloetsjoetsjoe , daar het dan in zee komt , en hard word zonder door ’t hande- 
len weder weekt te worden ; noch week zynde en in zee dry vende zwerven de viffchen 
cn vogels zoo wel daar rondom als om ander Amber , inzonderheit de Haajen, en lYjoe^ 
Mm 2 kalm. 
*waar^ 
hetzelve 
