'Mnk 
Zvjeet 
29 S D‘ A M B O ï N S C H E 
geefch, Tedra de forco ^ Efpmha^ Maleicfch, Culiga Lmda: Deze is klein, niet 
grooter dan een musquetkogel , ros , glad als Spaanfche zeep , byzönder als men hem nat 
maakt , op het minfte aanraken de tonge zyn bitterheit meedeelende , hy is weinig te 
vinden en zeer dier, want de waarde dezes fteens is hedendaags zo hoog geklom- 
men, dat men hetituk vanéo tot loo Ryksdaalders verkoopt: Van zyne krachten 
hebben andere genoegzaam gefchr even ; zyn gemeene proef is , dat hy in water gelegt 
het zelve terftont bitter maakt ingenomen het zweet uitdryften daar door den brand 
dryvende. köortfe bluft. De Sinezen noemen hem Ho-tifchooy dat is , wilde Varkenfreen? 
ffuK verftaande milTchien daar onder mede de Y zevarkens , gelyk wy in ’t gemeen ook doen. 
Zy hebben noch een ander proef, nemende den fteen in de handt en houden hem 
beflooten , tot dat hy Warm word, dan zuigen ze op den arm en zoo zeeenige bitter- 
heit proeven, zoo houden ze hem voor goet. De onze hebben dit nagedaan, maar het 
fchynt dat onze tongen tedik zyn, ofdat deze proefnietaltytvaft gaat. De befte wor- 
den omtrent Malakka gevonden, en tegen over op Sumatra indeftad Bancalis ; op 
de Kuft Caromandel, op Ceilon en andere plaatzen vind men ook wel Yzer varkens, 
maar die hebben geenen fteen , of die ze hebben zyn de befte niet. 
De gemeene Yarkenfreen ook Tedra ^Ê-Pömgenaamt, in ’t Maleitfch , Mejïicade 
Scho, doch beter Meflica babit zegt men te groeijen in de maage van wilde Varkens* 
tP'aa'r de 
iefte ge- 
TOMden 
r 
an 
dtrf'.ors , 
dewelke 
'i>an rAÏn- 
iln vallen op Sucutana en in het Landfchap Tampas , daarze de wilde berglieden aan 
als de deftrandwoonders brengen , naar hun zeggen üiteenige wilde Varkens gehaalt. Deze 
grooter dan de voorfchrevene , ligter en zoo ros niet , maar vaal als een half gebak- 
ken fteen, zoo glad niet, en moeten wel 6 uuren in’t water leggen, eer het bitter 
word 5 zy hebben dikwyls een viltig aanwas, gelyk dePi/^ ^orcorumm. ’t voorgaan- 
de Hooftdeel, daarom wy in’t eerfte meenden, dat wy den regten TedradeTorco 
gevonden hadden , doch geene bitterheit daar aan proevende , hielden ze ’t voor een 
ondeugend goet. Ik hebbed diergelyke fteenen gezien , door de Portugezen aan on- 
geil Refident op Timor verkocht onder den naam van opregteFé’Jr^-j^^P^'rc^, gelyk 
miflchien waar was, want naar myn oordeel warenze gekomen van wilde Varkens op 
het groot Eiland vallende: Zy waren in de grootte van een okkernoot ; zommige 
kleinder van fubftantie, en van koleur als even gezegt: Na dat ze 6 uuren in water gelegen 
hadden , gaven ze aan het zelve eennatuurlyke fmaak van Slangenhout , vv^aar uit men 
oordeelen zoude , dat de V arkens de wortelen van Slangenhout eeten , en dat het Slan* 
genhout, ’t welk mede op groeit, dezelve kracht hebbe als de Varken fteen, doch 
op het zelffte Eiland vind men ook Yzervakens, maar kleinder van lyf dan de Ma- 
lakkifcheen met korte pennen , meer naar Eegels dan Varkens gely kende* 
Laplli è felle apri. 
Ee« der- ïn de galblaas van de wilde V arkens vind men ook zomty ts kleine hoekige fteentjes 
difosrt, ciceren, hooggeel als donker ooker, zommige hardachtig , zommige bryzelig , 
van fmaak zoo bitter als galle, doch niet Iterk; deze zyn noch niet onderzocht wat 
krachten zy hebben : Ik heb in eene blaasyftuks gevonden, alle ruim zoo groot als 
cicer, hoekig, glad, toffchen de tanden brokkelig. Ineen ander wilt varken op 
zyn gevonden 3 fteentjes in de groote van piftool-kogels, mede hoekig en brokkelig 
ais uit veele kleine hukken t’zamen gezet: De eerfte 7 fteentjes zyn gevonden in een 
galblaaze van een mager wild varker of wilden Beer , op HHoe in ’t jaar 1667. in de 
' . groote en gedaante als kleine hoekige boontjes; zy lieten zich ligt fchrabben en wry- 
ven tot poeijer , van koleur regt als drooge geel gom of Gutta Cambodja. 
Fedm ds Forco van Larentuqm 
Deze ^edra de Por co is in de groote van een Lemon nlpïs of kleinder , word van 
de 
Een vier- 
de (ooft. 
