— 28 — 
sitische schimmels, zooals b. v. Phytophthora nicotianae in de 
allereerste plaats; de schadelijke grondinsekten b. v. andjing 
tanah, aaltjes (Heterodera radicicola) en dikbuiken [(Gelechia 
solanella Boisd, (G. tabacella Reg.)], vormen eenigen der voor- 
naamste dierlijke vijanden. 
In de tweede plaats komen de mechanische verwondingen 
in aanmerking, die tijdens de cultuur door verschillende oor- 
zaken kunnen worden teweeggebracht, zooals b. v. bij het bibit 
trekken, overplanten, aanhoogen, toppen en tunassen uitbreken. 
Ten laatste werkt een nadeelige chemische en physische bodem- 
gesteldheid niet het minst er toe bij, de onder den grond ver- 
borgen plantendeelen voor infectie vatbaar te maken. 
Yooral bij te vaste, niet genoeg voorgewerkte en slecht ge- 
draineerde gronden, kunnen de wortels zich niet normaal ont- 
wikkelen en gaan gemakkelijk door stagneer end grondwater in 
verrotting over. 
In alle der hierboven opgesomde omtstandigheden, wordt de 
in den grond aanwezige Bacillus solanacearum de gelegenheid 
geschonken, de plant binnen te dringen langs de plaatsen van 
beschadiging, zoodat de daaruit ontstane ziekte een secundair 
proces is, tot wier optreden op verschillende wijze aanstoot 
kan gegeven worden, maar dat ten slotte steeds eenzelfde ziekte- 
beeld vertoond. 
De verspreiding dezer ziekte op het veld wordt erg gemak- 
kelijk bewerkstelligd bij de verzorging van de tabak, zoowel door 
den koelie zelf als door diens gereedschappen. 
In de plant zelve is de verspreiding der infectie eerst ver- 
zekerd, zoo spoedig als de bacterie den vaatbundel heeft bereikt. 
Met den opstijgenden sapstroom vanuit het wortelstelsel, wor- 
den de bacteriën naar de bovenaardsche plant meegevoerd, waar 
de ziekteverschijnselen aan de verschillende organen optreden. 
IY. Be bacterie buiten de plant . 
Bacillus solanacearum Smith is elliptisch van vorm en van 
middelmatige grootte, gewoonlijk l 1 ^ — 3 maal zoo lang als 
breed, 1£ mikron lang en 0,5 mikron breed, doch naar. gelang 
