V 
— 29 — 
oppervlakte gelegen kiemen zijn in minder gunstige omstandigheden 
wat zuurstoftoevoer betreft. Voor sommige bacteriën, de zooge- 
naamde anaërobe, is evenwel juist afwezigheid van vrije zuurstof 
een voorwaarde voor hunne ontwikkeling. Deze zullen juist in de 
diepere lagen van een voedingsbodem zich sterk ontwikkelen. Uit 
de geringe ontwikkeling van de onder de oppervlakte gelegen 
kolonies in de schaaltjes, is reeds af te leiden dat deze ten minste 
niet streng anaërob zijn. 
Bezichtigt men deze kleine kolonies met zeer zwakke vergrooting 
onder het mikroskoop, dan blijkt het dat zij in alle schaaltjes, ook 
waar de aan de oppervlakte gelegen kolonies verschillend zijn, het- 
zelfde voorkomen hebben. Zij doen zich voor als een vlechtwerk 
van haren of fijne worteltjes, in alle richtingen door elkaar gewon- 
den. Daar het een gewoon verschijnsel is dat van een zelfde bac- 
teriesoort, de kolonies op de oppervlakte van een vasten voedings- 
bodem, en die in de diepere lagen een geheel ander voorkomen 
hebben, moest nu nagegaan worden welken vorm die haarvormige 
kolonies zouden aannemen als zij zich op de oppervlakte van de 
agar konden ontwikkelen. Daartoe werd onder de noodige voorzorgen 
tegen infectie van buiten, met de punt van een platinanaald zulk 
een kolonie even aangestipt, en die naald vervolgens tegen den 
binnenwand van een buisje met gesmolten agar afgewreven, daarna 
het buisje geschud en uitgegoten in een schaaltje van Petri. Dit werd 
herhaaldelijk gedaan met de haarvormige kolonies uit drie schaaltjes, 
waarvan elk één der drie typen van de aan de oppervlakte gelegen 
kolonies bevatte. De nieuw aangelegde schaaltjes werden in de stoof 
van 50° gezet. Na 24 uren was ook hier rijkelijk ontwikkeling, 
zoowel op de oppervlakte als in de dieper gelegen lagen. De kolonies 
op de oppervlakte vertoonden weer de bekende drie vormen ; die 
van de nieuw aangelegde schaaltjes beantwoorden evenwel niet altijd 
aan die van de oude, waarvan de haarvormige kolonie genomen was. 
De onder de oppervlakte gelegen kolonies hadden in al de nieuwe 
schaaltjes denzelfden vorm als in de oude. 
Werd door dit verschijrsel reeds twijfel bij mij gewekt aan de 
meening dat ik met drie soorten van bacteriën te doen had, zoo gaf 
de volgende proef mij de zekerheid dat die meening onhoudbaar 
