— 39 — 
daarin uit. De vloeistof wordt goed geschud en is nu tot gebruik 
gereed, zoodat het fleschje van den pulverisateur er mede gevuld 
kan worden. De tabak die men wil enten met een bepaalde bac- 
teriesoort moet zoodanig met het bacteriën bevattende water bespoten 
worden dat zooveel mogelijk alle bladen van een bos bevochtigd 
worden. Het best zal dit geschieden wanneer de bossen onder het 
bespuiten flink geschud worden. Vooral moet zorg gedragen worden 
dat niet te veel vocht op het blad komt, daar dit zeer licht aan- 
leiding kan geven tot een ongewenschte ontwikkeling van schimmel 
in den stapel. Bij mijne proeven op de ondernemingen Oud-Djember, 
Djelboek en Adjoeng gebruikte ik tabak, waarin weinig broei zat, 
die op stapels gezet, slechts langzaam in temperatuur toenam. Het 
zou mogelijk kunnen zijn dat door de enting met bacteriën de 
fermentatie in dergelijke tabak sneller zou verloopen. Als controle- 
proef werd een stapel van dezelfde tabak met uitgekookt water 
ingespoten. Beide stapels waren dus geheel onder dezelfde om- 
standigheden wat vochtgehalte betreft. 
Op een sneller verloop der fermentatie, aangewezen door een 
snellere rijzing van den thermometer, schijnt de inspuiting geen 
invloed te hebben gehad. Dit bewijst evenwel nog niets tegen 
een gunstigen invloed van de bacteriën op het eindproduct der 
fermentatie. Om dien zuiver na te kunnen gaan moeten de geënte 
bossen gemerkt worden, zoodat ze steeds herkenbaar blijven en aan 
het einde der fermentatie met de niet geënte bossen van dezelfde 
tabak kunnen vergeleken worden. 
Als men bedenkt, hoeveel proeven, over een groot aantal jaren 
verdeeld, er noodig zijn geweest om de eigenschappen der ver- 
schillende soorten van bier- en wijngist te leeren kennen, hoe het 
er nog ver van af is dat men het laatste woord gesproken heeft 
over de werking der microben bij de boter- en kaasbereiding, waar- 
van de bacteriologische tijdschriften de laatste jaren uitvoerige 
studies bevatten, dan zal men begrijpen dat het al zeer onwaar- 
schijnlijk, zoo niet onmogelijk zou zijn dat een onderzoek van een 
paar jaren dadelijk alle geheimen van de fermentatie der tabak aan 
het licht zou brengen. 
