— 28 — 
om bij gefermenteerde tabaksbladen de daarop voorkomende ther- 
mophile bacteriën te onderzoeken, behandelde ik een zeer groot 
aantal bladen, afkomstig van verschillende ondernemingen, op de 
boven vermelde wijze. Daar telkens slechts een gedeelte van het 
blad werd gebruikt, voorzag ik het overblijvende bladstuk van een 
nummer en bewaarde het in een flesch om later nog als controle 
te kunnen dienen. 
De schaaltjes van Petri bleven gedurende ongeveer 24 uren in 
de stoof van 50°, daarop werden ze er uit genomen en bezichtigd. 
In de meeste gevallen was er een sterke ontwikkeling van bacteriën 
in de schaaltjes, wel een bewijs dus dat deze hooge temperatuur 
hunnen groei niet benadeelde. Van afzonderlijke kolonies was meestal 
niets meer te bemerken; de oppervlakte van de agar was geheel 
of gedeeltelijk met een laagje bedekt, tengevolge van den snellen 
groei der bacteriën, waardoor de oorspronkelijk op verschillende plaat- 
sen opgekomen koloniën bij hunne uitbreiding met elkaar versmolten 
waren. Op sommige schaaltjes was de voedingsbodem met een dof 
laagje bedekt, aan zijn rand in vinger of polyp vormige vertakkingen 
uitloopend, op andere schaaltjes vertoonden zich grootere of kleinere 
slijmachtige vlekken ; deze drogen in het midden spoedig op krijgen 
daar een witte kleur en gaan plooien vormen, terwijl de rand glin- 
sterend en slijmachtig blijft. Eindelijk waren er ook schaaltjes, waar- 
op een menigte, kleine witachtige kolonies waren opgekomen. Steeds 
vond ik op mijn schaaltjes deze drie typen van kolonies terug. De 
aan de oppervlakte van de voedings-agar opgekomen kolonies schenen 
mij aanvankelijk derhalve tot drie verschillende soorten van bacteriën 
te behooren. Behalve deze oppervlakkig gelegen kolonies waren 
er echter in de diepere lagen van den voedingsbodem nog tal van 
kolonies ontwikkeld, die zich in alle schaaltjes, met het bloote oog 
gezien, als kleine, geelachtige stipjes voordeden. Daar er, voor het 
uitgieten van de nog vloeibare agar in de schaaltjes door schudden 
van de buisjes, voor gezorgd was, dat de kiemen zoo gelijk mogelijk 
door de geheele vloeistof verdeeld waren, en door het snelle stollen 
van de agar in de schaaltjes, de kiemen dadelijk vastgelegd werden, 
is het duidelijk dat zich overal in den voedingsbodem, en dus niet 
alleen aan de oppervlakte, kiemen zullen bevinden. De onder de 
