— 33 - 
Omtrent Coffea liberica is aan te merken, dat deze wel 
is waar eveneens zeer sterk onder de aanvallen van Hemileia kan 
lijden, dat echter bij deze soort aangaande het weerstandsvermo¬ 
gen tegen bladziekte een groot individueel verschil bestaat, 
zooals overigens ook in andere opzichten (grootte en vorm der 
bladeren en vruchten, richting der takken enz.). Het is 
een vrij algemeen voorkomend verschijnsel, dat zich te midden 
van boomen, die bijna vrij zijn van Hemileiaplekken, enkele 
boomen bevinden, waarvan bijna ieder blad aan den benedenkant 
groote hoeveelheden van het oranjekleurige poeder van Hemi- 
leiasporen draagt en het grootste gedeelte der bladeren reeds is 
afgevallen. Gewoonlijk gaan zoodanige boomen na eenigen tijd 
te gronde. 
Hierdoor is nu natuurlijk nog niet aangetoond, dat deze 
boomen door bladziekte gedood zijn; het zoude immers even goed 
mogelijk zijn, dat zij reeds te voren door eene andere ziekte 
aangetast waren, die hen meer vatbaar maakt voor Hemileia en 
in werkelijkheid de oorzaak van het afsterven voorstelt. Of¬ 
schoon nu in dit opzicht een nader onderzoek zeker zeer wen- 
schelijk is, moge hier toch reeds aangeteekend worden, dat ik bij 
verschillende zoodanige boomen geheel tevergeefs naar eene 
andere ziekteoorzaak heb gezocht. 
De hybriden van Java- en Liberiakoffie hebben over het algemeen 
veel minder onder de aanvallen der bladziekte te lijden dan de 
beide moederplanten. Dit was ook de hoofdreden, waarom dooi¬ 
den Heer van Riemsdijk de op Kalimas gevonden hybride op 
groote schaal werd in cultuur genomen. Overigens zijn ook de 
beste tot nog toe waargenomen hybriden niet volkomen tegen 
de aanvallen der bladziekte bestand. 
c. Natuurlijke vijanden van Hemileia vastatrix. 
Onder de natuurlijke vijanden van Hemileia is vooral de larve 
van eene Diptere te noemen, die zich met de sporen van Hemileia 
voedt. Deze larven zijn reeds op zeer verschuilende plaatsen 
tusschen de Hemileia-sporen waargenomen en behooren volgens 
Meded. PI LXVII. 3 
