— 4 — 
ontstaan en minder als kenteeken voor eene bepaalde ziekte, 
moeten aangezien worden dan wel als bewijs, dat de bedoelde 
planten zich onder ongunstige voorwaarden bevonden. Na¬ 
tuurlijk is het nu toch wel mogelijk, dat de beschreven ver¬ 
schijnselen in het Banjoewangische gedeeltelijk of allen door 
de Pentatomasteken veroorzaakt werden. Het is zelfs a priori 
waarschijnlijk, dat de talrijke steken, waardoor een groot ge¬ 
deelte van de verschillende weefsels van den stengel gedood 
werd, nadeelig op den groei van de bedoelde planten moeten 
inwerken. Maar in hoever dit werkelijk het geval geweest is, 
was door een enkel bezoek aan de bedoelde ondernemingen 
niet met zekerheid uit te maken. Volgens de te Buitenzorg 
genomen proeven, die bij gebrek aan eenen behoorlijken proef¬ 
tuin alleen op zeer kleine schaal en met zeer kleine planten 
konden genomen worden, schijnt het mij toe, dat de schadelijke 
invloed van de Pentatomasteken slechts van zeer tijdelijken aard 
is en dat ook de, in het Banjoewangische geconstateerde, ver¬ 
schijnselen minstens gedeeltelijk aan andere oorzaken te wijten 
zijn. 
De in het Kedirische waargenomen verschijnselen en soort¬ 
gelijke, die in het Zuidergebergte aan koffletakken konden ge¬ 
constateerd worden, maakten het verder zeer waarschijnlijk, 
dat twee verschillende mergziekten voorkomen. Terwijl na¬ 
melijk Pentatoma plebeja vooral de tusschen de knoopen gelegen 
gedeelten van den stengel aansteekt, bezaten bij de bedoelde 
planten de knoopen zelve en het onmiddellijk daaronder gelegen 
gedeelte van den stengel bruine plekken in het merg. Ook bij 
het mikroskopisch onderzoek vertoonden deze twee soorten van 
plekken zekere verscheidenheden. Verder was bij die boomen, 
die de bruine plekken vooral in de knoopen vertoonden, duide¬ 
lijk waar te nemen, dat zij in verhouding van de omstaande 
een zeer achterlijk uiterlijk bezaten en ook b. v. midden tus¬ 
schen rijkelijk bloeiende boomen geheel of bijna zonder bloemen 
waren. Tot mijn spijt is het mij echter toch niet mogelijk 
geweest, de oorzaak van deze ziekte, die men misschien voor- 
loopig Kedirische mergziekte kan noemen, vast te stellen. 
