_ 44 — 
De schuld kan ook liggen aan de gesteldheid van den bodem. 
Iridien deze uit vasten kleigrond bestaat en niet flink en diep 
genoeg omgewerkt is, stuit de pen wortel bij zijn ontwikkeling 
op een harde laag en wordt nu gedwongen zich te krommen. 
Op lossen, humusrijken grond zal dit euvel minder voorkomen, 
terwijl een degelijke grondbewerking in elk geval zeer veel ver- 
derf voorkomt. 
Ook zal een bodem, die slecht of onvoldoende gedraineerd is, 
uitermate gunstig voor het optreden dezer ziekte wezen, daar 
de wortels van het jonge plantje met het grondwater in blij- 
vend contact komen. Het gevolg daarvan is, dat de wortels 
spoedig in verrotting o vergaan, en weder wordt de bacterie toe- 
gang verleend, om het afstervingsproces te helpen verhaasten. 
Gaan we nu wat uitvoerig de verwondingen na, die door para- 
sieten aan het wortelstelsel toegebracht worden; deze zijn öf 
van plantaardigen öf van dierlijken aard. 
Tot eerstgenoemde vijanden behooren verschillende parasitische 
schimmels, die het vermogen bezitten haar myceliumdraden in 
het inwendige der planten te doen binnendringen. Zoo vond 
ik meermalen, dat het wortelstelsel in zijn geheel of de wor- 
telhals alleen aangetast waren door een Phytophthora spec. 
De Phytophthora baant nu den weg voor de bacterie naar het 
binnenste der plant. Heel duidelijk was de verspreiding der 
infectie van de eerste aantasting af na te gaan. 
De verwondingen door dierlijke vijanden veroorzaakt zijn 
dikwerf ernstig als men slechts denkt aan de massa schadelijke 
grondkevers b. v. de zoo gevreesde veenmollen (andjing tanah), 
die met hunne sterke scharen geduchte kwetsuren kunnen 
teweegbrengen. 
Het komt veelvuldig voor dat insecten vroegtijdig hun eieren 
in het teere stengeltje der kiemplantjes deponeeren. Wanneer 
dan later de larve zich naar buiten een uitgang baant, wordt 
een kanaal gevormd, dat weder communiceert met de inwendige 
plant. Op een dergelijke wijze wordt blijkens Hoofdstuk I B 
en II, het wortelstelsel door aaltjes aangetast en daardoor vat- 
baar voor infectie. 
