49 — 
De ophooping van bacteriën kan ook in het phloeëm dus- 
danig worden, dat het eveneens tot een verstopping der zeef- 
vaten leidt, waardoor de afvoer der afgewerkte producten uit 
de tomatenbladeren naar de onderaardsche plant vertraagd wordt. 
De gevolgen van de verstopping van het peripherische phloeëm 
zijn dezelfde als die door een ringwond bij planten met bicol- 
laterale vaatbundel veroorzaakt wordt; in laatstgenoemde geval 
ontwikkelen zich adventieve wortels boven- en onder de wond, 
terwijl in betrekking tot deze zieke tomatenplanten ze over 
de geheele plaats van verstopping te voorschijn treden. 
De adventieve wortelvorming treedt dus hier op als gevolg 
van de prikkel door de verstopping teweeg gebracht, met het 
doel op een andere wijze de afvoering der overal opgehoopte 
stofwisselingproducten te volbrengen; gelijktijdig zullen deze 
adventieve wortels later ook den opstijgenden sapstroom ten goede 
komen, aangezien ze na verdere ontwikkeling mede water kun- 
nen opnemen, boven het sterk door bacteriën verstopte eigen- 
lijke wortelstelsel. 
Het volgende moge hiervoor pleiten. 
Een plant, vertoonde het begin der ziekte, o. a. ook de ad- 
ventiefvormingen aan den stengel, doch verwelkte nog niet. Ik 
forceerde nu de ontwikkeling dezer adventiefvormingen door te 
dier plaatse den stengel met nat mos te omwinden. De adven- 
tieve wortels ontwikkelden zich buitengewoon voordeelig en 
toen ze lang genoeg waren, sneed ik den stengel onder deze 
wortels af en zette dit bovengedeelte apart in een pot met 
aarde. De plant groeide uitmuntend op, bloeide naderhand goed, 
doch de vruchten rijpten niet; toen had de ziekte, die natuurlijk 
inwendig was blijven woeden, wederom de overhand verkregen. 
Ofschoon ik niet in staat ben, het onwederlegbaar bewijs te 
leveren, dat de adventieve knopvorming op de bovenzijde der 
bladeren een gevolg is van deze ziekte, zoo acht ik het zeker, 
dat er toch verband tusschen beide bestaat, getuige de vermeer- 
derde afzetting van kristalzand in de schors, welk verschijnsel, 
gelijk bekend is, geregeld bij bedoelde ziekte zich voordoet. 
Het is van algemeene bekendheid, dat onder den invloed van 
Meded. PI. XL VIII. 4. 
