— 50 - 
bepaalde prikkels het plantenleven tot meerdere energie geleid 
wordt. Mogen deze prikkels van zeer uiteenloopenden aard en 
talrijk zijn, terloops wil ik slechts herinneren, dat de parasiti- 
sche levenswijze van vele schimmels eenzelfde uitwerking kan 
hebben. Deze verhooging van energie beduidt een vermeerderde 
groei, en onafscheidelijk gaat daarmede een sterkere stofwisseling 
der plant gepaard. 
Van de stoffen, door de wortels uit den bodem opgenomen, 
wordt de kalk algemeen in aanzienlijke hoeveelheid in de plan- 
tencel afgescheiden, wat dan strekt tot neutraliseering der 
overmaat van plantenzuur. Als zoodanig ontbreekt de kalk in 
geen enkele plant, maar haar gehalte neemt met den wasdom toe. 
Als algemeen bijproduct der stofwisseling is het oxaalzuur 
aan te merken, waardoor het veelvuldig voorkomen van oxaalzu- 
ren kalk in het inwendige der planten gereedelijk verklaard wordt. 
Het z.g. „kristalzand” der Solaneae, dus ook van de tomaat, 
bestaat uit kalkoxalaat, en is dus, volgens voorgaande verkla- 
ring, het samengestelde bijproduct der algemeene stofwisseling, 
dat na zijn vorming werkeloos in de plant achterblijft. 
Evenals het optreden van parasitische schimmels een prikkel 
tot verhooging der stofwisseling veroorzaakt, zou het wellicht 
niet geheel onmogelijk wezen, wanneer bij bacterieuse ziekten 
de aanwezigheid van bacteriën een gelijksoortige werking op het 
leven der aangetaste plant uitoefende. 
In dat geval zou de invloed van de hier beschreven bacterie- 
ziekte zich ook doen gelden door de ademhaling bij de tomaten, 
door deze ziekte aangetast, te verhoogen; daaraan paart zich 
dan een grootere afscheiding van kalk en ontstaat gelijktijdig 
meer oxaalzuur, waarvan de som een vermeerderde voorraad 
van kalkoxalaat is. 
Hoewel ik ei' zelf van overtuigd ben, dat mijne onderzoekingen 
deze categorische conclusie alleen onder reserve mogen wetti- 
gen, zou ik in afwachting, dat uitsluitend tot dat doel onder- 
nomen proeven zulks bevestigen, deze verklaring slechts als een 
eenigszins plausibele hypothese voor bovengenoemd verschijnsel 
willen laten gelden. 
