— 19 — 
zouden zich vermoedelijk des te krachtiger ontwikkelen. Maar 
in de eerste plaats vormen zich in plaats van de afgestorven 
halmen een aantal secundaire uitloopers, die aan de overgebleven, 
primaire halmen eene zware concurrentie aandoen, maar toch in 
ontwikkeling en eventueele vrucht vorming ten achter blijven en 
in de tweede plaats worden de aanvankelijk gespaarde, primaire 
halmen bij aanwezigheid van vele hoorders ook aangetast. Heeft 
dit laatste nu in hevige mate plaats, dan kan het geval zich 
voordoen, dat van alle primaire halmen zoo goed als niets over- 
blijft en de plant zich oplost in een complex van secundaire en 
soms zelfs nog tertiaire halmen, die in den regel niet krachtig 
genoeg meer zijn om een bloemstengel en vruchten tot ontwik- 
keling te brengen en aan de plant het aanzien geven van een 
pol tamelijk bleekgroen gras. 
Dit is het ergste stadium van de ziekte, waarin van oogsten 
eigenlijk geen sprake meer is; het wordt, zooals wij zagen, 
eerst geleidelijk bereikt. Maar nu kunnen op eene sawah de 
hoorders in zóó groot aantal aanwezig zijn, dat nagenoeg alle 
primaire halmen ongeveer in denzelfden tijd worden aangetast. 
Dan sterft de plant niet zelden af, of wel, zij vormt nog een aantal 
uitloopers, waardoor zij wel is waar in het leven blijft, maar die 
toch niet in staat zijn, de verloren krachten te herwinnen en 
bijgevolg geen of een geheel onbevredigenden oogst geven. Het 
resultaat is ook hier weer een armelijke plant, die uit een aantal 
secundaire halmen bestaat, waartusschen veelal de overblijfselen 
der primaire halmen, dikwijls ook de pophuiden van de hoorders 
zijn te vinden. 
De beiden hier beschreven uitersten, waarvan het eerste ge- 
leidelijk, het tweede sneller wordt bereikt, zpn op zwaar aan- 
getaste sawah’s niet zelden in groot aantal te vinden. Daar 
echter, waar de boorderplaag zich op minder onrustbarende 
wijze vertoont, vindt men alle denkbare overgangen tusschen 
de geheel gezonde, normale plant en die, welke het hevigste 
stadium der ziekte vertoont. Zoo ziet men dikwijls, dat een 
deel der primaire halmen tot geheele ontwikkeling en vrucht- 
vorming komt, een ander deel is afgestorven on veiwangen werd 
