— 186 — 
ARTOCARPUS L. 
Artocarpus veiienosa Zoll. et Mor. 
Door Zollinger is deze boom, „Boeloe ongko,” als zeer vergiftig be- 
schreven, maar het is aan latere natuuronderzoekers niet gelukt dien- 
aangaande nauwkeurige gegevens te erlangen. In het tijdschrift Teys- 
mannia , Dl I (1890), 528, heeft schr. dezes de geschiedenis van dezen 
gittboom uiteengezet. Een in verband daarmede ingesteld plaatselijk 
onderzoek in Malang (Toerèn) heeft toen aan het licht gebracht, dat 
daar inderdaad nog een zeldzame boom van dezen naam voorkomt, 
waarvan het melksap door de inlanders voor zeer vergiftig gehouden 
wordt, doch alleen wanneer het in wonden geraakt. Het wordt soms 
gebruikt om er de ijzeren punten van de lansen in te doopen, die men 
°P de varkensjacht gebruikt. Andere deelen des booms gelden niet als 
Men vindt de over dezen boom gevoerde correspondentie, en be- 
paaldelijk een belangrijk rapport van den controleur Dijkstra te Toerèn? 
in genoemd tijdschrift, Dl II (1891), 321. Eenige twijfel over de gift- 
werking is echter nog blijven bestaan. 
De met A . venenosa zeer na verwante of identische soort Artocarpus 
tylophylla Miq. is volgens Zollinger niet vergiftig. Mocht dus bij nader 
onderzoek de vergiftigheid van boeloe ongko een feit blijken te zijn, dan 
zou nog, evenals bij Antiaris de mogelijkheid bestaan, dat ééne species 
twee varïeteiten omvat, die alleen daarin van elkander verschillen, dat 
het melksap van de eene toxische eigenschappen bezit, welke in dat van 
de andere gemist worden. Te aangehaalder plaatse in Teysmannia (1, 528) 
is door mij reeds er op gewezen, dat proeven met versch of ten minste 
goed geconserveerd melkpap noodig zouden zijn om in deze kwestie 
zekerheid te verkrijgen. Hetzelfde vindt men gereleveerd in het Ver- 
slag van ’s Lands Plantentuin over 1890, blz. 56: „Het is wel waar- 
schijnlijk, dat in meerdere melksappen dezer familie, die als vergiftig 
of scherp bekend staan, toxalbuminen voorkomen” (zie bij Streblus mau- 
ritianus ), „die spoedig na de inzameling van het melksap aan werking 
verliezen. Zoo gelukte het aanvankelijk niet, uit het door tusschenkomst 
van den assistent-resident van Malang ontvangen melksap van A. vene- 
nosa Zoll. et Mor. eenig giftig bestanddeel te isoleeren. Eene, helaas 
zeer kleine hoeveelheid versch melksap dier zelfde plant, later van den con- 
troleur van Toerèn ontvangen, vertoonde evenwel duidelijke, zij het ook 
relatief zwakke, giftwerking. Wellicht bevat dus deze plant een gemak- 
kelijk ontleedbaar beginsel, misschien een toxalbumen. Waarschijnlijk 
wordt later gelegenheid gevonden, deze quaestie op te lossen, wat in de 
eerste plaats van het bezit eener voldoende hoeveelheid onveranderd 
