— 43 — 
Niet zelden verwerkt de inlandsche landbouwer den oogst op 
het veld onder een tijdelijk afdak. De overblijvende takken en 
stengeldeelen worden dan hier en daar op de sa wah opgestapeld 
en bij het beploegen van den grond voor den e. v. padiaanplant 
ondergewerkt, of eerst nog verbrand. Yoor zware gronden 
wordt dit zelfs aanbevolen, omdat zulks den bodem losmaakt. 
Wordt de indigo in de kampoeng bereid, dan stapelt men al 
dien afval op, veelal om de zich daarop en daartusschen vor- 
mende paddestoelen (Jav. djamoer^ Soend soepa) in te zamelen. 
Ook gebeurt het, dat men die stengeldeelen een paar dagen 
in de zon laat drogen, om ze daarna als brandstof te benutten. 
Eene andere kleurstof, inzonderheid om garens zoomede lijn- 
waden oranjerood te verven, levert de wortelbast van den 
tot de rubiaceeën beboerende mangkoedoe (Soend. tjangkoedoe) 
{Morinda citrifolia L.) Laat men hem overjarig worden, zooals 
men zulks doet met enkele exemplaren op de erven, zoo wordt 
de tjangkoedoe boomachtig en bereikt hij eene hoogte van 15 
tot 20 voet. Dan wordt hij niet voor de verfstof aangeplaht, 
doch om de bladeren als groenten en de halfrijpe vruchten 
Jav. patje geheeten — als roedjak te nuttigen. Behalve als 
groente wordt het loof, evenals dat van lahoe en ojong, als wik- 
kelblad gebezigd bij het poffen van visch of vleesch. Laat 
men de vruchten zóó rijp worden, totdat het vruchtvleesch 
zacht wordt, dan verspreiden zij eene ondragelijke lucht. In 
dezen toestand worden zij aangewend voor hoofdwassching of 
men lengt ze in een ton of ander vaatwerk met wat water 
aan, en doet daar roestig geworden ijzer- en staalwerken, 
zooals kapmessen, paardenbit, stijgbeugels e. d. in, die men 
wil oppoetsen. Na 2 of 3 dagen laat het roest er zich gemak- 
kelijk van afnemen en bekomt het ijzer of staal een fraaien 
gelijkmatigen glans. 
Voor het winnen van kleurstof wordt de tjangkoedoe in 
geregelde aanplantingen verbouwd, gewoonlijk op tëgalgronden, 
zeer zelden op sawahs. Hoewel hij ten aanzien van de groei- 
plaats niet kieskeurig is, gedijt hij het best op een lossen bodem. 
