— 36 — 
Wanneer de bladeren, aan den bos bij de stelen aangevat, 
zich los laten schudden zonder aan elkander te kleven, wordt 
het product geschikt geacht voor de Europeesche markt. Het 
wordt op nieuw gesorteerd, vervolgens met behulp van houten 
of ijzeren persen in balen verpakt van 50 tot 60 K. G. of 
zwaarder en zoo verscheept. 
Ten slotte zij nog meêgedeeld, dat menige ondernemende 
Europeaan het op Java beproefd heeft, om de hier geteelde 
tabak tot cigaren en cigaretten verwerkt in den handel te brengen. 
Of inderdaad de bereiding wegens onvoldoende kennis van 
zaken en weinig bedrevenheid te wenschen liet; — de hier ge- 
wonnen grondstof zonder de lange zeereis naar de Europeesche 
markt gemaakt te hebben wel wat te versch was en in hoe- 
danigheid achterstond bij die, welke voor de geïmporteerde waar 
werd gebezigd ; — de kosten van installatie en administratie in 
de wel wat te vaste overtuiging op welslagen aanstonds te hoog 
waren opgevoerd ; — het is hier niet de plaats terzake in nadere 
bijzonderheden te treden. En moge ten deze de waarheid al 
in het midden liggen, een feit is het, dat de hier bereide cigaren 
en cigaretten op den duur niet bleken te hebben kunnen beant- 
woorden aan de, zij het ook, grillige eischen van den consument, 
zoodat de fabriekmatige bereiding, nadat men korteren of lan- 
goren tijd met verlies had gewerkt, gestaakt moest worden. 
Een gunstige uitzondering hierop maken de ondernemingen 
van de H. EI. Mehlbaum en Baumgarten in Midden Java. Be- 
kend zijn de van hier afkomstige cigaretten. 
Ook te Soerabaja moet thans een jonge aan eenen Chinees 
toebehoorende cigaren- en cigarettenfabriek zijn, die haar fabri- 
kaat als eene heusche volledige Europeesche zusterinrichting 
met succes onder verschillende merken verhandelt. 
Nu en dan reizen in Pekalongan, Kédoe en Bagëlen thuis- 
hoorende Javanen met eenen voorraad sigaren van plaatselijk 
fabrikaat de Soendalanden af. Wanneer de partij uitverkocht 
is, blijven deze rondtrekkende klein-fabrikanten (tevens klein- 
handelaars) wel eens een poosje hier en daar op passers of in 
de kampoengs pleisteren, om in een kring van nieuwsgierige 
