28 - 
vee zoomede van paarden, de laate^te schier niet anders dan 
nadat die evenals zemelen eerst gebrand is. De mest wordt 
niet over het gansche veld verspreid. Instede hiervan wordt 
daarvan aan elk plantje tot een handgreep toegediend, soms 
alleen bij de eerste wieding, soms ook bij de tweede. In Midden- 
Java bezigt men uitwerpselen van vee en paarden ook aan- 
veegsel van erven, wat in de Soendastreken al mede wordt 
benut. In Oost-Java wordt vaak groene bemesting toegepast 
door cultiveeren van een peulgewas, bekend onder de benaming 
kratok^ een verwilderde variëteit van de hooger onder de ka- 
tjangsoorten besproken kdrd of kakara. 
Om de bladvorming te bevorderen, worden de tabak plantjes 
getopt (in de Soendalanden dikaUri). Men doet dit door den 
knop met de vingers af te knijpen, hetgeen ongeveer samenvalt 
met den leeftijd van 2 of 21 maand. Ook de zich in de bladok- 
sels vormende uitspruitsels zoomede de hier en daar uitschie- 
tende zijloten worden verwijderd. Daarna neemt men de onderste 
bladeren weg, zoodat men aan eene goedgeslaagde plant er niet 
meer laat dan 6 of 7, zeer zelden meer dan 10 paar bladeren. 
In de vierde maand, wanneer de onderste der overgebleven 
bladeren beginnen te gelen en slap aan den stengel hangen 
gaat men tot den oogst over. Men plukt blad voor blad van 
elke plant, eerst de onderste en gewoonlijk niet meer dan 3 
tot 4 bladeren. Naar gelang van het weder worden een of twee 
weken later de middelste bladeren ingezameld. Deze brengen 
het meest op: van elke plant tot 6 en bij gunstige productie 
tot 8 stuks. Het laatst krijgen de topbladeren eene beurt. 
Onder-, midden- en topproduct zondert men van elkander 
af ; het laatste is zelfs het meest waardevolle der opbrengst. 
Is dit niet voor eigen gebruik, maar voor verkoop bestemd, 
dan wordt het met de middenbladeren vermengd gekorven. 
Soms beproeft men het, om ook bij levering van het onbereide 
blad tusschen het topproduct wat middengoed te spelen. 
De oogst wordt niet aanstonds na den pluk gekorven, doch 
eerst nog gefermenteerd of gebroeid : in de Soendalanden dipeu- 
jeum^ in Midden- en Oost-Java dümboe of diëmplëp genoemd. 
