— 23 
de met këmangi te beplanten bodem gewoonlijk niet opzettelijk 
bewerkt. Twee of drie maanden na de uitplanting is het gewas 
oogstbaar. Men trekt öf de geheele plant uit, of men breekt er 
om de 1| of 2 maanden telkens eenige takjes van af en kan 
op deze wijze van den zelfden aanplant vier, vijf of meermalen 
oogsten. Na een jaar verkeert de moederplant doorgaans in 
zulk eenen toestand, dat men er geen product meer van be- 
komt; dan wordt zij ook uitgeroeid en legt men eene nieuwe 
aanplanting aan. De këmangi wordt zoowel rauw als in andere 
spijzen gekookt genuttigd ; zij wordt zeer veel als kruiderij aan- 
gewend bij het toebereiden van gepofte visch, vleesch e.a. ge- 
rechten in de Soendalanden pms, in Midden- en Oost-Javapepss 
genoemd. 
Eene andere soort {Ocimum basilicum L.) wordt niet als toespijs 
noch voor de bereiding daarvan benut. Inzonderheid bezigt de 
inlandsche bevolking haar, om op graven van afgestorvenen 
zoomede op kruiswegen te offeren, of om haar, gelijk wij dat 
met bloemen doen, op kerkhoven te strooien of te planten. Men 
noemt haar om deze reden ook wel salaioat of sëlawat] in de 
Soendalanden heet zij solasih^ welke benaming elders uitsluitend 
voor de kleine zwarte zaadjes wordt gebezigd. Men nuttigt 
deze — nadat zij even te voren in water zijn geweekt, zich spoe- 
dig uitzetten en zeer slijrnig worden, — met fijn gesneden agar- 
agar en stroop. Vooral worden deze zaadjes na weeking in 
gekookt water, dat men heeft laten bekoelen, toegediend bij 
accute gevalen van ingewandsaandoening of wanneer de stoei - 
gang schuimend slijrnig is, hetgeen tot vingerwijzing strekt voor 
z.g. panas dalèm d. i. inwendige hooge warmte ontwikkeling. 
Alsnu overgaande tot de bespreking van eenige cultuurge- 
wassen, die de inlandsche boer zeer bepaaldelijk als handelsgewas 
verbouwt, wordt in de eerste plaats tabak genoemd. 
Zooals bekend, wordt tabak door de bevolking zoowel voor 
de Europeesche als voor de inlandsche markt geteeld en wel 
voor deze laatste, waar de cultuur voor de eerste al meer en meer 
veld wint. Dan wordt het blad door de bevolking zelve bereid 
