— 18 -- 
Onder de gewassen, waarvan de bevolking den wortelstok 
inzamelt, om dien als medicijn of als kruiderij bij de bereiding 
van allerlei toespijzen te bezigen, worden hieronder eenige 
genoemd, die alle tot de Zingiberaceeën beboeren. 
De djahe of welbekende gember. De inlander benut den 
wortelstok, na geschild te zijn, in stukken of in schijfjes ge- 
sneden, om zijne sajoers te kruiden. In gemalen toestand of 
fijn geraspt, wendt hij dien aan als smeersel tegen gezwellen 
of spierrheumatisme, ook wel tegen hoofdpijnen. Hij konfijt 
dien wortelstok niet, noch maakt hij er zuur van, doch laat 
dit aan chineezen over. 
De langktvas (Alpinia Galanga Sw.) (Jav. Zuos, soend. ladja of 
kowas) de radix galanga in onze pharmacie. Er worden twee 
variëteiten van gekweekt: die met roodachtigen en die met 
witten eigenlijk ivoorachtig geel gekleurden wortelstok. De 
eerste wordt inzonderheid als uitwendig geneesmiddel in den 
vorm van smeersels aangewend; de andere dient als kruiderij 
bij de bereiding van allerlei spijzen. 
De Soendasche tjikoer of Javaansche këntjoer^ {Kaempferia Ga- 
langa L.) De wortelstok wordt niet alleen als kruiderij ter be- 
reiding van allerlei spijzen gebezigd, maar en vooral ook als 
smeersel tegen gezwellen of spierrheumatisme. 
De koentji of tëmoe koentji^ (Kaernferia rotundata L. en K. 
pandurata Dxb.) maar met een zachter aromatischen geur en 
niet zoo prikkelend adstringeerend. De wortelstok is een gezochte 
kruiderij voor de bereiding van sajoers^ vooral worden de jonge 
loten ingezameld. Men eet deze gekookt, soms als zuur of in- 
gezouten en beschouwt haar als een maagsterkend middel. 
De Javaansche koenjit of soendasche koneng^ soorten van het 
geslacht Gurcuma^ een der hoofdkruiderijen voor de bereiding 
van kerrie en die ook gebezigd wordt, om vezelstoffen te kleu- 
ren, — bij inlandsche festiviteiten, om, na vermalen te zijn, het 
lichaam van den jubilaris meê in te smeren. 
De tëmoe tis en tëmoe giring der Javanen, in de Soendalanden 
r. p. koneng bodas {Curcuma Zerumbet Rxb.) en koneng hideung 
{Curcuma aeruginosa Exb.) genoemd, van welke beide gewassen 
