— 7 — 
aardappelen en stelt zich tevreden met de kleinste knollen, die 
de grootte hebben van een middelmatig groeten knikker of nog 
kleiner zijn. Deze worden aan de waroengs of aan den kant 
van den weg aan voorbijgangers verkocht. 
Verkoop van aardappelen bij plantsoenen tegelijk of gedeelten 
van aanplantingen heeft zelden plaats. Wel wordt het gewas 
vaak in deelbouw aangeplant : hetzij op eigen gronden van den 
verbouwer dan wel op die van een meergegoeden landgenoot. 
Deze komt den planter tegemoet met plantmateriaal en verleent 
hem voorschot, meestal in geld, om de kosten van bewerking 
te dekken, ook wel in padi, om van te leven. De oogst wordt 
dan tusschen geldschieter en verbouwer verdeeld. Niet altijd 
ontvangt deze laatste zijn aandeel in natura. Instede hiervan 
wordt dit aandeel aan den geldschieter verkocht tegen den 
tijdens den oogst vigeerenden marktprijs; — maar meestal 
heeft de verbouwer successievelijk al zooveel voorschot genoten, 
dat hij bij de verrekening geen of slechts een onbeduidend 
tegoed heeft. 
Het meest wordt er geleend, wanneer de grond bewerkt moet 
worden en wel omdat de planter doorgaans geen eigen bedrijfs- 
kapitaal heeft. Veelal zijn de geldschieters tevens opkoopers 
van aardappelen, die weder de tusschenpersonen zijn van Chi- 
li eesche handelaars en is het meer dan waarschijnlijk, dat zij 
hierbij met geld van Chineezen werken. Onder de inlandsche 
landbouwers zijn lieden, die geheel voor eigen risico aardappelen 
telen, zelf de bibit aankoopen of deze uit vorige oogsten af- 
zonderen en het product voor eigen rekening verhandelen, in- 
derdaad zeer zeldzaam. 
Hier en daar wordt de aardappelcultuur ook wel door Eu- 
ropeanen gedreven. Op de eerst enkele jaren geleden boven 
de gewestelijke hoofdplaats Bandoeng opgerichte landbouwkolonie 
voor Indo-europeanen te Tjibogo vormt de aardappelteelt oogen- 
blikkelijk de voornaamste bron van inkomsten voor de kolonis- 
ten en wordt het product grootendeels naar de omstreken, voor 
een niet onbelangrijk deel ook naar Soekaboemi, Buitenzorg en 
Batavia afgevoerd. 
