— 101 
delijk gerukt aan het netwerk van touwen, waarmede allerlei geraasma- 
kende voorwerpen in beweging worden gebracht. Helpt dit niet, dan 
wordt de hèhëroet in werking gesteld. Zij bestaat uit een hollen houten 
cylinder slechts aan één zpde van een buffelvel overtrokken ; de cylinder 
is ongeveer 40 a 50 c.M. lang bij eene middellijn van 20 tot 25 c.M. 
In heb midden van het buffelvel is een gaatje, waardoor juist een reepje 
rotantouw gestoken kan worden, aan het eene einde van een knoop voor- 
zien, om het aan dat trommelvel vast te houden. Wanneer dit touwtje met 
was of vochtige klei bestreken is, om het wat stroef te maken, wordt het 
instrument onder den arm gehouden en doet de bewaker niets anders 
dan heel langzaam het stroeve touw tusschen wijsvinger en duim door 
te halen. Het vel komt in trilling en er ontstaat een brommend geluid, 
dat inderdaad veel weg heeft van tijgergebrul. Hoe langzamer men het 
touw tusschen de vingers haalt, des te langer houdt het brullend geluid aan. 
In eenigszins ge wijzigden vorm treft men het hierbedoeld instrument 
in Madoereesche streken aan. Daar dient het niet voor het zooeven 
beschreven doel, doch om bij lange droogte regen af te smeeken. De 
houten cylinder is er vervangen door een klein aarden vaatwerk, de 
bekende tëmjpajan of (jëtitong ; het buffelvel door een tampah [door tempe 
genoemd], een platten bamboesmand, om te wannen. 
34) . In de omstreken van Bandoeng maar ook elders in de Preanger 
en met name daar, waar, wegens de toename van de bevolking en de 
onoordeelkundige bebouwing, de opbrengst van den grond geen gelijken 
tred meer dreigt te houden met de consumptie, gaat men er gelukkig 
al meer en meer toe over, de velden te bemesten. Aanvankelijk meende 
men, dat de geloofsbegrippen van den inlander er zich tegen verzette ; — 
de werkelijkheid is, dat toen nog de grond meer dan genoeg opbracht 
en de behoefte aan bemesting nog niet werd gevoeld. Wij maken ons 
sterk, dat ook in de nu nog minder dicht bevolkte streken, waar de grond 
voor de ijle bevolking oogenblikkelijk meer dan genoeg opbrengt, de 
landbouwer later evenzeer tot bemesting zijner velden zal overgaan, 
wanneer de productie al mede ontoereikend dreigt te worden voor de 
consumptie. 
35) . O. a. is dit het geval met de nabij de afdeelingshoofdplaats 
Tjiandjoer gelegen sawahs van het district Maleher^ inzonderheid der 
desa’s Bodjongmeron^ Leles, Sabandar^ Rantjabalikoelon en- wetan. 
Voor één kotakan of sawahvak wordt al naar de grootte niet zelden ƒ 1. — 
huur of meer betaald voor het recht, om met name tjabe [of sabrang — 
lombok^ terong te verbouwen met tusschenplanting doorgaans van katjang^ 
djagoeng^ këtimoen [bonteng]. Bij manne vrachten wordt het product naar 
