— 106 — 
men heeft opgemerkt, dat het product van plantsoenen, gekweekt uit 
plantmateriaal van plaatselpk aangelegde tuinen, inferieur is, groen loof 
oplevert en klein van stuk blijft, terwijl de plantjes eerder vatbaar zijn 
voor ziekten en plagen. 
48) . In sommige streken van de Soendalanden wordt onderscheid ge- 
maakt tusschen hangkoewang en hoeivi hiris. Men beweert, dat deze 
laatste kleinere bladeren heeft en, ofschoon bijwijlen een grooter beschot 
oplevert, de knollen kleiner van stuk zijn. Voorts heeft de h. hiris eene 
gladde en lichter gekleurde schil, — is de knol sappiger, meliger en zoeter 
van smaak dan bangkoeivang. 
49) . Voor nadere bizonderheden omtrent de cultuur van cassave in 
de Preanger-regentschappen ; het gebruik, dat van dit gewas door de be- 
volking wordt gemaakt en hare verwerking tot tapiocameel, wordt verwezen 
naar de bijdrage, opgenomen in de 6® afl. jaarg. 11 van Teijsmannia en 
naar een opstel van nu wijlen den Controleur J. C. Keiler van HoorHj 
voorkomende in het Octobernummer van het tijdschrift voor Nijverheid 
en Landbouw d. 1. XL VII afl. IV jaarg. 1893. 
50) . In de Indische huishouding en met name voor de bereiding van 
diverse sambël goreng zoomede verschillende sajoer soorten is trasie een 
onmisbaar ingrediënt. Men weet, dat zij zoowel van kleine garnalen 
{rëbon] als van allerlei kleinere vischsoorten bereid wordt. Nadat zij 
matig in de zon gedroogd zijn, worden deze garnalen of vischen — soms 
tezamen gemengd — met wat zout fijn gestampt of gemalen en tot een 
deeg gekneed. Die, welke van enkel garnalen klaargemaakt is, ziet 
bruinachtig, terwijl trasi van visch donkerder gekleurd is. 
Een ander ingrediënt, mede van garnalen of visschen bereid, is de 
pëtis. In aanzien heeft zij veel overeenkomst met opium. Men bereidt 
haar door de garnalen of visschen in te dampen met water en wat zout. 
Bekend is de van Soerabaja en met name Sidhoardjo afkomstige waar. 
51) . In streken waar katjang idjo schaarsch is, wordt deze taoege 
ook wel bereid uit z. g. katjang soeoek^ waarover op pag. 132 e. v. van 
dl. I wordt gehandeld. Soms worden daartoe zelfs de zaadjes van 
de kapokvrucht gebezigd. In de Vorstenlanden o. a. geeft men aan taoege 
van k. soeoek de voorkeur boven andere taoegesoorten. 
52) . In de afdeeling Soemëdang wordt sedert de laatste jaren eene 
variëteit van k. soeoek gecultiveerd, welke het midden houdt tusschen 
de s. gMe of s. bener en de s. holla. De hierbedoelde variëteit geeft 
