— 43 — 
ligging boven zee en de vruchtbaarheid van den grond, dat er 
op hooger gelegene evenals op minder vruchtbare gronden wat 
dichter geplant wordt dan in warmere streken, of waar de bo- 
dem van goede hoedanigheid is; en wel omdat onder de laatstbe- 
doelde voorwaarden het gewas beter uitstoelt en er weldra 
ruimte tekort zou komen. Die plantwijdte wisselt van 12/12 
tot 10/12 of 10/10 af. Soms wordt er ijler soms ook dichter 
uitgeplant. In Midden- en Oost- Java is die plantwijdte over 
het algemeen kleiner en bedraagt zij niet zelden een kepU d.i. 
eene vuistbreedte of een tjoe d.i. de breedte van een’ vuist tot 
aan den top van den zijwaarts uitgestrekten duim. 
Dit op rijen planten geschiedt op het oog, hetzij evenwij- 
dig aan een der sawahdijkjes dan wel met de eerst in den 
grond gestoken plantjes als richtsnoer. Elke plantster legt 
zich onder het werken eene taak op van 3 tot 4 of 5 rijen, 
welke zij geheel vol plant, voordat zij aan eene nieuwe taak 
begint. Men plant uit, terwijl men zich achterwaarts beweegt. 
Om de toetreding van licht en lucht in de hand te werken, 
laten sommige nijvere landbouwers in de Preanger hunne velden 
zoodanig beplanten, dat er over elk sawahvak in de richting 
van de diagonalen eene grootere ruimte wordt gelaten dan de 
plantwijdte bedraagt. 
Naar de meer of minder forsche ontwikkeling der zaailingen 
brengt men telkens van 3 tot 4 soms 5 plantjes tegelijk in den 
grond. 
Geoefende plantsters vatten de zaailingen alleen met duim 
en wijsvinger bij den stengel aan op ongeveer 3 a 4 vinger- 
breedte boven de plaats, waar de wortels beginnen en wel zoo- 
danig, dat de wortels tegen den handpalm steunen. De overige 
drie vingers worden met de toppen benedenwaarts uitgestrekt. 
In dien stand wordt de hand in den zachten modderigen grond 
gebracht, doch niet dieper dan noodig is d.w.z. totdat duim en 
wijsvinger met den modder in aanraking komen. De gestrekt 
gehouden drie vingers maken daarbij dus als het ware het 
plantgat, waarin de zaailingen komen te staan. Terwijl men 
ze loslaat, licht men meteen de hand op. Doordat de bodem 
