— 62 — 
aannemen, en over eenigszins groote uitgestrektheid optreden, den 
oogst sterk kunnen doen verminderen, soms zelfs oorzaak zijn van 
hongersnood; — te eerder omdat de landbouwer, over het geheel 
genomen, weinig afdoende middelen daartegen kent en, wat hij 
te dier zake aanwendt, gewoonlijk uit niets anders bestaat dan uit 
bezweermiddelen of offers, om de booze geesten, die verondersteld 
worden de oorzaak te zijn van al dat kwaad, goedgunstig te 
stemmen. Of hij beschouwt het misgewas als eene welverdiende 
bestraffing dier geesten voor de eene of andere tekortkoming — 
eene bestraffing, waartegen hij, als fatalist, niets hoegenaamd 
vermag te beproeven. — 
Die ziekten of plagen noemt de Javaan in het algemeen ama^ 
de Soendanees liama. De meest bekende vormen zijn o.a. 
de ama poetih of hama bodas^ die doorgaans op de zaadbed- 
dingen, maar ook op het plantveld optreedt, tengevolge waar- 
van de bladeren eerst wit en gaandeweg droog worden. Niet 
zelden is zij oorzaak, dat de geheele aanplant langzamerhand 
kwijnt, om ten slotte geheel af te sterven; 22) 
de d^nd hang^ eigenlijk dmd cibang of hama heureim^ kenbaar 
aan de min of meer bruinroode kleur, welke het loof van lie- 
verlede aanneemt. In sommige streken van Midden- en Oost- 
Java wordt deze dmd hang ook wel dmd mmtek genoemd, althans 
hiermede gelijkgesteld. Naar zijne verbeelding stelt do land- 
bouwer den geest, die oorzaak is van dezen ziekte vorm, zich 
voor in de gedaante van een naakt vier- of vijfjarig kind, dat 
elke plant, zelfs eiken vruchtboom door zijne aanraking aanstonds 
doet verschroeien. 23) 
Voor padiaanplantingen, die tengevolge van een of ander ziekte- 
proces een verschroeid of verzengd aanzien kidjgen, zonder dat 
ei’ eene zichtbare oorzaak voor bestaat, zegt men in sommige 
streken in de Preanger, dat zij zijn kahebos. Men beschouwt 
dit verschijnsel als eene welverdiende bestraffing voor de 
schending, welke de vermetele landbouwer gewaagd heeft te 
plegen ten aanzien van het door de goeroedesa eenmaal uitge- 
wezen gunstige tijdperk voor het verplanten der zaailingen; 
de dmd bêloek of hama bêbëloek. Deze openbaart zich in den 
