- 68 - 
eene te groote oppervlakte beslaan, dan wel dewijl zij ofschoon 
van matige uitgestrektheid, uit meerdere kleinere stukken be- 
staan, die hier en daar verspreid liggen, zoodat zij even moeie- 
lijk door één persoon in cultuur zijn te brengen. 
Zulke velden worden aan minder bedeelde landgenooten ter 
bebouwing afgestaan: soms in huur, soms tegen een evenredig 
deel van de opbrengst. 
Gewoonlijk behoudt de rechthebbende dan het beste stuk 
voor zich, liefst dat, hetwelk het gunstigst ligt niet ver van 
zijne woonplaats en aan eenen weg, zoodat het gemakkelijk te 
bereiken is. De exploitatie geschiedt in dit geval onder zijn 
toezicht en op zijne aanwijzingen. Dit is een waar genot voor 
hem, als het ware het ideaal van eiken landbouwer. Het geeft 
hem eene aangename afwisseling van werken en pretmaken. 
Voor sawahs, die in huur ter bewerking worden afgestaan, 
wordt die huur berekend naar hetgeen zij onder normale omstan- 
digheden plegen op te brengen. Deze normale opbrengst wordt 
in de Preanger lakeran genoemd en vormt meer nog dan de uit- 
gestrektheid de maatstaf bij uitstek, de eenheid, waarop de land- 
bouwer zijne overeenkomsten betreffende sawahs baseert. Zij be- 
heerscht niet alleen het huur — en verhuurcontract, doch ook 
dat van verpanding en verkoop ; — al wordt in de desbetreffende 
schiftelijke bewijzen veelal van de uitgestrektheid of de belen- 
dingen dan wel van deze beide te zamen melding gemaakt. 
Wil de landbouwer een veld in huur, in deelbouw of in pand 
nemen of het aankoopen, zijne eerste en voornaamste inlich- 
tingen strekken zich over die opbrengst onder normale omstan- 
digheden uit. En erkent hij al, dat die opbrengst geen on- 
veranderlijke maatstaf is, doch het eene jaar beter kan uit- 
vallen dan het andere, hij is niettenin overtuigd, dat zonder 
buitengewone omstandigheden als ziekten, plagen of misgewas 
het beschot niet ver beneden een zeker norm daalt, noch dit 
belangrijk overschrijdt. Deze normale opbrengst kent iedere 
landbouwer niet alleen van zijne eigene gronden, doch ook van 
die zijner medelandbouwers, welke aan of nabij zijne velden 
liggen. Heeft hij die sawahs niet helpen of zien bebouwen en 
