— 94 
de braaklegging van den grond, voor dien wisselbouw bepaalde 
regels aan te geven. Inderdaad weet de landbouwer zich geen 
rekenschap te geven van het nut van zulk eenen wisselbouw, 
als middel, om den afgebouwden grond gelegenheid te schen- 
ken zich te herstellen. Hij werkt ten deze geheel empirisch. 
En is het al waar, dat de ondervinding hem geleerd heeft, om 
niet onmiddellijk na den oogst hetzelfde maar eerst een ander 
gewas te verbouwen dan wat hij heeft ingezameld, — hij doet 
dat omdat hij vermeent, dat de overblijfselen van den vorigen 
aanplant schadelijk zijn voor den daarop volgenden van hetzelfde 
gewas. Toch houdt hij zich niet altijd aan die ervaring, maar 
wijkt hij er meermalen van af. 
Waarschijnlijker is het aan te nemen, dat de door den in- 
landschen landbouwer gevolgde wisselbouw eigenlijk de op goed 
geluk gedreven cultuur omvat van allerlei gewassen, die plaat- 
selijk het best gedijen en waarnaar oogenblikkelijk meer of min- 
der vraag bestaat en die dus met meer of minder voordeel zijn 
van de hand te zetten. 33) 
Is de grond dermate afgebouwd, dat geen cultuur er meer 
loonend kan zijn, dan laat men er alang-alang op groeien en 
wordt het veld als weideplaats benut of om er materiaal voor 
dakbedekking uit te verzamelen. In dit laatste geval pleegt 
men de alangalang, die zich het eerste jaar der braaklegging 
heeft gevormd, echter te verbranden, omdat die niet zoo goed 
is voor dakbedekking als het gewas, dat daarna ontstaat. 
Hier en daar en met name waar het veld niet te ver af ligt 
van de plaats, waar de landbouwer woont, en eene niet al te 
hooge ligging boven zee heeft, plant men wat klapper e. a. 
vruchtboomen aan, in de eerste twee of drie jaren met tusschen- 
planting van cassave of ananas dan wel andere tuingewassen. 
Gaandeweg wordt er langs den rand of op rijen er dwars door 
heen ook bamboe geteeld. Naargelang die boomen en tuinge- 
wassen slagen en al dichter groeien, wordt de tusschenplanting 
van tweede gewassen al minder, totdat zulk een veld zich van 
lieverlede omzet in een’ tuin. 
Daar, zooals hooger vermeld, bij de bebouwing van de on- 
