— 116 — 
wel, soms niet tot bedden opgehoogd. Waar dit nagelaten 
wordt, vormt men de bedden eerst later door aanaarding, nadat 
de aanplant gewied is. 
Als plantmateriaal bezigt men de uitloopers van een afgeoogst 
veld. Vóór de uitplantin g worden zij van de wortels ontdaan, 
soms eerst nog getopt. Men plant op rijen uit van 3 a 4 voet 
ouderlingen afstand en op eene plantwijdte in de rij van onge- 
veer 1 voet. 
In sommige streken wordt ook van de zoogenaamde tëynoe 
laioak (Curcuma longa L) en op gelijke wijze, een zeer goed meel 
gewonnen, waarvan men allerlei versnaperingen bereidt. 
Dit gewas wordt weinig opzettelijk en dan slechts hier en 
daar op erfgedeelten aangeplant. Doorgaans ontstaat zij als 
het ware spontaan uit opslag op de tëgalgronden. 
In de Soendalanden wordt zij koneng gëde genoemd. 
De bladeren zijn groen gekleurd en de bladsteel zoomede de 
nerven lichtgroen, schier geel. 
Eene andere nog zeldzamer gecultiveerde soort koneng hideung 
geheeten, {Curcuma aeruginosa Rxb.) heeft paarse bladstelen 
en-nerven, de bladschijf is donkergroen met een paars gekleur- 
den rand. 
’ Zooals bekend, wordt tëmoelaivak hoofdzakelijk als medicijn 
gebruikt. 
Nauw verwant aan de arrowroot en hier en daar als deze 
opzettelijk op erfgedeelten gekweekt, is de ganjong. {Canna edulis 
Ker.) Men bereidt er echter geen meel uit; instede hiervan 
wordt de wortelstok gekookt en als versnapering genuttigd. 
Dat de gewassen, bekend onder de namen van gandroeng 
(soorten van Sorghum)^ handjëli of djali (soorten van Coix) zoo- 
mede djawawoet of koenjit {Tennisetum spec.) niet in het groot 
noch tot aaneengesloten aanplantingen, doch langs den rand 
van gaga- of hoemavelden of hier en daar tusschen gaga- of 
hoemapadi worden verbouwd, werd elders aangeteekend. 
Het product wordt trouwens hoofdzakelijk als versnapering 
en tot het bereiden van pap en allerlei gebak benut. 
