— 117 — 
Ook werd hiervoren vermeld, dat ividjen of sesam {Sesamum * 
iridium Dc.) niet afzonderlijk maar doorgaans tegelijk met of 
tusschen gag^- of hoemapadi geteeld wordt. 
Men onderscheidt twee variëteiten, die met zwarte en die met 
lichtbruine, zoo goed als gele zaden. De eerste heeft broeder 
en stugger bladeren dan de laatste. Ook zijn de takken min 
of meer vierkant, terwijl die van de gele variëteit rond zijn. 
Om aankleven te voorkomen en tevens insecten te weren, 
wordt het zaad bij het uitzaaien met asch behandeld. Vier of 
vijf dagen na de uitzaaiing schieten de jonge plantjes uit. Als 
zij ongeveer 2i maand oud zijn, treedt de bloeitijd in. In de 
3® maand begint de vruchtzetting ; 1^ a 2 maanden later zijn 
de vruchten rijp, kenbaar aan de donker grijze soms zwarte 
kleur, welke de schil der peultjes aanneemt, terwijl hier en daar 
zulk een zaaddoos openspringt. 
Men oogst de widjen door de plant te snijden, waarna 
men haar in bossen bindt en op rekken droogt. De peultjes 
of zaaddoozen, die een groot aantal kleine platte ovale zaden be- 
vatten, springen weldra open, of zij worden op platte bamboes- 
manden dan wel op matten gedorscht, om er het zaad uit te ver- 
zamelen. Hoofdzakelijk wordt dit zaad benut, om er olie uit te 
winnen. Ook wordt er allerlei gebak van bereid. 
Onder de gewassen, welke rauw of gekookt als toespijs of 
groente bij de rijst worden gebruikt, zijn terong {Solarium Me- 
longena L.) en lombok {Caprikum-^ooxtm) de eenige, die men niet 
aanstonds als zaad uitplant, doch eerst op kweekbedden moet 
kweeken. Wanneer de jonge plantjes twee paar bladeren heb- 
ben, worden zij overgeplant. Bij terong valt dit samen met den 
leeftijd van 1 a U maand, bij lombok met dien van 40 a 50 
dagen, als wanneer sommige plantjes de eerste bloemknopjes 
vertoonen en wel omdat men meent, dat anders de vruchten 
vóór den tijd afvallen. 
Op sawahs worden deze gewassen na den padioogst, dus als 
tweede gewas, geteeld; dan wordt de bodem niet zoo zorgvul- 
dig bewerkt als tëgalgronden. 
