— 132 — 
Niet onmogelijk is het, dat deze vroegere inzameling het uit- 
vloeisel is van eene nog kort geleden vrij algemeen in de Preanger 
heerschende ziekte in het gewas, bij de bevolking onder verschil- 
lende benamingen bekend als:tona herëng^ h. lolompong^ h. to- 
rotol^ h. harat^ ook wel h. ivedang^ tengevolge waarvan het beschot 
bedenkelijk afnam. Daar de hama, wanneer zij werd waarge- 
nomen, reeds meerdere plantjes tegelijk, soms zelfs een geheel 
plantsoen had aangetast en zich dus snel verbreidde, trachtte 
de landbouwer van zijn aanplant te redden, wat er te redden 
viel en ging hij maar aanstonds tot den oogst over, ook al hadden 
de noten er nog niet den leeftijd toe bereikt. 
In de laatste jaren wordt van de hierbedoelde ziekte weinig 
meer vernomen; denkelijk omdat men sedert zaad van elders 
betrokken heeft, terwijl men te voren geen ander plantmateriaal 
bezigde dan wat de, jaar in jaar uit, ter plaatse aangelegde aan- 
plantingen opleverden, die telkens weder werden daargesteld 
uit plaatselijk gewonnen zaad. Gaandeweg moest er dus ver- 
bastering zijn ingetreden. 
De k. hogor of hanten wordt gekookt of geroosterd gegeten; 
men bereidt er ook sajoer van, waartoe de wat oudere peulen 
eerst nog gepeld worden, terwijl men de jonge in de schil kookt. 
De smaak is zoet en olieachtig wegens het gehalte aan vette 
olie. Toch wordt hieruit door de bevolking geen olie geslagen. 
Hiertoe dient de k. soeoek of k. tjina^ waarvan twee variëteiten 
bestaan : die, welke reeds tegen het einde der derde of hoogstens 
in de vierde maand te oogsten is en de van ondsher bekende 
soeoek bënër of s. gëde^ die 6 of 7 maanden noodig heeft, voordat 
zij oogstbaar is. 
Naar wijlen den heer K. F. Holle, die haar destijds heeft 
ingevoerd, wordt de eerste variëteit ook wel s. holla of naar 
diens vroegere verblijfplaats in de afdeeling Limbangan s. loas- 
pada genoemd, in sommige streken heet zij ook wel s. aprika 
(Afrika). Om hare vroegere en grootere productie zoomede, 
naar beweerd wordt, haar hooger oliegehalte is deze s. holla 
meer gewild, heeft zij in sommige streken, en in de eerste 
plaats in de Soendalanden, de andere van oudsbekende variëteit 
