48 — 
groote boomen en wederom vooral kanaries tusschen de noten ge- 
plant, maar daar bijna nergens de tuinen zóó zeer aan den wind 
blootgesteld zijn als op Banda, hadden zij als schut hoornen geen 
zin, en werd hun naam veranderd in schaduw -hoornen. 
De gewoonte van schaduw-boomen te planten was dus m. i. niet 
een gevolg van gebleken noodzakelijkheid, maar slechts van het 
getrouw navolgen van de gewoonten der Bandaneesche perkeniers 
zonder er op te letten of te weten (Banda was en is relatief zoo 
weinig gemakkelijk bereikbaar dat zeker slechts weinige notenplanters 
van elders de perken op Banda uit eigen aanschouwing zullen 
gekend hebben) dat die groote boomen aldaar geen schaduw- maar 
sc/iw^-boomen zijn. 
Daar alzoo de gewoonte van het planten van schaduwboomen 
blijkbaar uitsluitend op navolging berust, bestaat er dringende aan- 
leiding de al of niet wenschelijkheid van het aanplanten van scha- 
duwboomen aan de praktijk te gaan toetsen door tuinen met 
veel, weinig en ook zonder schaduw met elkander te vergelijken ; 
mijne uitkomsten van een zoodanige vergelijking gaf ik hierboven 
(blz. 44). Dat de notenboomen met veel minder schaduw kunnen 
volstaan dan zij thans veelal hebben, is echter een feit dat ieder 
bezoeker in eiken tuin kan waarnemen, omdat in elke tuin wel 
lichtere plekken voorkomen. De nieuwe, eerst in den laatsten 
tijd aangelegde notentuinen, zooals bv. op Rhun, die op veel minder 
sterk hellend terrein liggen, hebben over het algemeen ook veel 
minder schaduw dan de oude, wel een bewys dat men reeds lang 
het schadelijke van een te zware schaduw heeft ingezien. 
Wil men echter, zooals mij voorzichtigheidshalve raadzaam toe- 
schijnt, ook nieuw aan te leggen notentuinen op vlakke of weinig hel- 
lende terreinen van schaduw voorzien, zoo kan dit op verschillen- 
de wijzen geschieden. Wanneer de schaduwboomen gelijkmatig over 
het terrein verspreid worden aangeplant, en er maar niet te veel 
komen te staan, is het wat de beschaduwing betreft vrij wel onver- 
schilling hoe men die boomen plaatst. 
Men kan ze in kruisverband planten, bv. op 72 voet afstand 
(gelijkstaande met 16 boomen per bouw) of op 96 voet (9 boomen 
per bouw). Warburg zegt dat zij op Banda nominaal staan op 150 
