— 31 — 
p^ekomen zijn, vooral toen men bemerkte op welke boogen prijs de 
vreemde handelaren deze specerijen stelden. Eerst zal men dus 
nog wat meer zorg voor de bestaande notenboomen gehad hebben, 
en later zal men waarschijnlijk op plaatsen waar de notenboomen 
wat ver uit elkander stonden, jonge plantjes (opslag) er tusschen 
in geplant hebben, om zoodoende nog meer voordeel van den bodem 
te kunnen trekken. 
Pas veel later zal men er toe overgegaan zijn om die woud- 
boomen, die men had laten staan omdat zij de notenboomen niet 
hinderden, maar die weinig of geen voordeel opleverden, te ver- 
vangen door nuttiger boomsoorten (kanarie- en vruchtboomen). De 
zorg voor den aanleg en het onderhoud van windbrekers langs de 
kusten zal zeker wel van nog later datum zijn. 
Overigens werd aan de tuinen zeker niets gedaan; van gere- 
gelde grondbewerking, bemesting, enz. was toen al evenmin sprake 
als trouwens tegenwoordig. 
Ook in latere tijden bepaalde zich het onderhoud der oude per- 
ken op de Banda-eilanden voornamelijk tot het vervangen der oude 
hoornen door jonge plantjes ; deze laatste waren dan echter veelvul- 
dig van kweekbeddingen afkomstig. 
Omtrent het uitzicht der tuinen zegt Teysmann ^): „De noten- 
tiiinen zijn mij niet bijzonder meegevallen. Het zijn alles behalve 
geregelde tuinen en zij ontaarden soms in wildernissen. De boomen 
zijn niet altijd regelmatig aangeplant maar als door toeval hier en 
daar van afgevallen noten opgekomen, zoodat ze dan eens te digt 
bijeen, dan weer te ver van elkander verwijderd staan.” 
Bij deze critische opmerking van Teysmann moet men echter in 
aanmerking nemen dat er op de oude perken van Banda (uitge- 
zonderd dus de drie erfpachtsperceelen op Bhun en Rosengain) nooit 
sprake heeft kunnen zijn van een geregelden aanleg der perken. Het 
waren vroeger als het ware boschtuinen, die nu sedert enkele eeuwen 
in stand gehouden werden door oude en ziekelijke boomen door 
jonge te vervangen, of liever, zooals ook thans nog vaak geschiedt, 
doordat men jonge boomen plant op eenigen afstand van ouderen, 
D Ilois in (In Molukkon, 18()0, lilz. 3. 
