— 14 — 
Dat Penang een inderdaad zeer ernstige concurrent van Banda 
dreigde te worden, blijkt daaruit dat Banda in 1849, 5040 in 1860 
8580 pikol noot produceerde. Terwijl dus omstreeks 1850 de Banda- 
oogst nog dubbel zoo groot was als die van Penang, bleef deze 
laatste in U58 slechts weinig bij den Banda-oogst ten achteren. 
Intusschen had juist toen Penang haar culminatiepunt bereikt. 
De ook voor haar niet minder zware concurrentie, maar vooral een 
ziekte die in en na 1860 telken jare een groot aantal notenboomen 
vernietigde en die hand over hand toenam, bracht de vroeger zoo 
veel belovende cultuur binnen weinige jaren den ondergang nabij. 
Zóó snel breidde die ziekte zich uit, dat reeds in 1862 verschei- 
dene plantages zoo goed als vernietigd waren en er kon in 1864 
zelfs niet meer van een geregelde nootmuskaatcultuur in Penang 
gesproken worden. 
Eerst verscheidene jaren later, omstreeks 1875, begonnen de oogsten 
weer langzamerhand toetenemen, doch een juist bedrag daarvau op te 
geven is moeielijk, omdat ons slechts de uitvoercijfers van Penang 
ten dienste staan en zeker het grootste deel van de van Penang uit- 
gevoerde noten van Sumatra, zoowel als van elders afkomstig is. 
De export van Penang bedroeg o.a. in 1887 niet minder den 3250 
pikol noot, maar sedert schijnt de cultuur wederom achteruit te zijn 
gegaan door het weder optreden der ziekte. 
Naar de beschrijving te oordeelen komt het mij voor dat deze 
ziekte dezelfde is als die welke thans in de Minahassa en op Groot- 
Sangi het afsterven der notenboomen veroorzaakt, (vergelijk Hoofd- 
stuk III; 1, Bast-ziekte). 
In Singapore werden de eerste notenplantjes aangebracht in het 
jaar 1819, dus in hetzelfde jaar waarin de Engelschen nadat zij 
Java verlaten hadden, zich op die plaats vestigden. Die plantjes en 
zoo ook die van kruidnagelen, die gelijktijdig aangevoerd werden, 
waren door den Gouverneur-Generaal Raffles van Sumatra daar- 
heen gezonden. 
Aanvankelijk slaagde de cultuur er zeer goed en zelfs berichtte 
D Zie o.a. Agriciiltural Bulletin of tlie Malay Peninsnla. 1807. no. 6, April. 
Nutmegs, blz. 89 — 112. 
