— 11 
Het eerste Europeesche schip dat, zoover bekend, op Banda 
kwam, in 1511, was Portugeesch, en stond onder bevel van d’Abreo. 
Een zijner tochtgenooten, Barbasa, meldt reeds omtrent het eiland dat 
er veel nootmuskaat groeit, die ingeruild wordt tegen allerlei pro- 
ducten van Java en van het vasteland van Azië. 
Reeds toen wisten de bewoners zeer goed dat hunne specerijen 
voor de vreemde kooplieden van groote waarde waren, en merk- 
waardig is het ten dien opzichte dat er, volgens Rumphius, met 
Ambon reeds vroeg een soort van verdrag tot monopoliseering dier 
cultuur was aangegaan: „het schijnt als of er sinds langen tijd een 
„soort overeenkomst bestaan heeft tusschen de inwoners van Banda 
„en die van Ambon, en wel zóó dat die van Banda zich niet met 
„de kruidnagelen, en die van Ambon zich niet met de nootmuskaat 
„bemoeien zouden, niet zonder reden aangevende dat God aan elk 
„eiland zijn bijzondere gaven en inkomsten gegeven heeft, waarmede 
„dat dan tevreden moet zijn.” 
Hoewel de verdere geschiedenis der notencultuur menige interes- 
sante en belangrijke bladzijde bevat, vooral omdat die voor een 
groot deel samenvalt met de geschiedenis van de vestiging van ons 
gezag in den O. I. Archipel, zoo wensch ik deze hier te laten rusten, 
en wel te eerder omdat Warburg haar zeer uitvoerig en nauwkeurig 
bespreekt. 
Het is voldoende bekend dat de Oost-Indische Compagnie zich 
in de eerste plaats van het monopolie van den specerij handel trachtte 
te verzekeren, en dat zij, om tot dat doel te geraken, de noten- 
(en kruidnagel-) boomen op alle eilanden, behalve op de lot de 
Banda-groep behoorende, liet uitroeien terwijl er tevens met zorg 
voor gewaakt werd dat ook later nergens nieuwe aanplantingen 
konden aangelegd worden. 
Eerst in deze eeuw, zoowel gedurende de eerste bezetting der 
Molukken door de Engelschen (1796—1802) als later na de feitelijke 
opheffing van het monopolie-stelsel, werd het overbrengen der noten- 
boomen naar andere eilanden mogelijk gemaakt en zelfs van hooger 
hand bevorderd In de meest verschillende tropische landen, zoo- 
1) Bij Besluit van 28 A})ril 1839, No. 3, Bijblad No. 260, werd nl. bepaald: 
,,5o De teelt van specerijen op Java en Sumatra staat aan een ieder vrij. 
