3 — 
de cac«o-cultuur bijna geheel opgegeven is. Wel waren hier en 
daar nog enkele cacao-boomen te vinden, maar van particuliere 
aanplantingen van eenige uitgestrektheid was geen spoor meer te 
zien, en ook op de erven hadden zij meestal plaats gemaakt voor 
andere meer winstgevende gewassen. Ontmoedigd door het steeds 
mislukken van de oogsten werden de hoornen gaandeweg omgehakt. 
Slechts ééne bepaalde ziekte was oorzaak dier achteruitgang: het 
zwart worden en verdrogen der vruchten in jongen of half vol- 
wassen toestand. De boomen zelve hadden dus niet er van te 
lijden en ook bloei en vruchtzetting lieten niets te wenschen over; 
eerst aan de jonge vruchten vertoonde zich de ziekte, die ten slotte 
het afsterven van het grootste deel hunner in meer of minder ver 
gevorderden staat van ontwikkeling veroorzaakten. 
Aan de nog hier en daar overgebleven boomen kon ik deze 
verschijnselen steeds waarnemen, waarbij mij bleek dat deze ziekte 
geen onbekende voor mij was. Herhaaldelijk toch werden in de 
laatste jaren aan ’s Lands Plantentuin van Java, zoowel als van 
Sumatra, monsters cacao-vruchten ter onderzoek toegezonden, die 
door dezelfde ziekte aangetast waren, terwijl zij o. a. in den aanplant 
van den Cultuurtuin alhier en elders in de omstreken van Buiten- 
zorg evenmin ontbreekt. Naar aanleiding daarvan had ik reeds 
meerdere malen een voorloopig onderzoek dier ziekte aangevangen, 
maar het was mij nog niet gelukt met zekerheid haar oorzaak op 
te sporen. 
In de literatuur over de Miuahassa vindt men deze cacao-ziekte 
herhaaldelijk vermeld; zoo bespreekt Teysmann haar reeds in het 
rapport omtrent zijne reis in de Molukken van het jaar 1860 ‘). 
Als oorzaak der ziekte beschouwt Teysmann de larven van torretjes 
die hij in vele der zwart wordende vruchten aantrof. Ook in ander 
materiaal, van Midden- Ja va afkomstig, haJ ik zoodanige larven een 
enkele maal aangetroffen, maar toch komt het mij waarschijnlijk 
voor dat deze niet de oorzaak van het zwart worden der vruchten 
zijn, want in verreweg de meeste andere aangetaste vruchten vond 
ik deze larven niet. 
Dat de cacao-cultuur sedert tal van jaren onder deze ziekte 
1) Natuuikundi”- Tijdsclii’irt voor Nod.-Tndiö, Dl. 23, blz. 312. 
