-- 87 ^ 
neer men deze beschouwt in verband met de bevolkingscijfers. 
Volgens de Koloniale Verslagen bedroeg het aantal inlanders inde 
Minahassa op ultimo 1885, 136.439 en op ultimo 1894 158.449; 
dus in 9 jaar werd een toename der bevolking geconstateerd van 
22 010 of van IG^/^ i). En daar er, niettegenstaande de geringe 
prijs die thans voor noten en foelie betaald wordt, voor de negorij- 
lieden altijd nog goede winst te behalen is bij de notencultuur, 
omdat de geheele verkoopprijs van hun product niets dan zuivere 
winst is, zoo kan men voorzien dat ook thans het bijplanten er nog 
wel niet zal gestaakt worden. — 
Waar de notenboomen staan op de erven (die in de Minahassa veel 
ruimer zijn dan men ze gewoonlijk op Java aantreft) zijn dezeniet 
zelden op vrij behoorlijken afstand geplant. Werden zij echter ook 
al eens wat te dicht opeen gezet, dan hindert dit daar betrekkelijk 
minder, omdat er maar zoo weinig boomen bijeen staan. 
De kleine aanplantingen bij de negorijen, yslvi ^ of tot 2^ 1^ 
bouw groot bijvoorbeeld, ontaarden echter niet zelden in halve wilder- 
nissen. De wensch zoo veel mogelijk voordeel van den bodem te 
trekken, doet den eigenaar de notenboomen te dicht planten, op 12 — 15 
voet bijvoorbeeld, zet er schaduwboomen tusschen in (die men op de er- 
ven natuurlijk ook niet vindt) en plant er dan ten slotte nog cacao, lang- 
sep, e.a., zelfs pinang tusschen. Op die wijze komen al die boomen op 
ongeveer 6 voet afstand van elkander, zoodat er ongeveer 16 maal 
meer boomen staan dan de noten het zouden verlangen. Krachtige, 
flink ontwikkelde, ruim dragende notenboomen moet men in zulke 
1) Men hoort in de Minahassa vaak klagen dat de bevolking zoo weinig 
toeneemt, en men schrijft dat toe aan het groot aantal Minahassaërs die als 
vrijwilligers dienst nemen in het Indische leger (een aanzienlijk deel der zoo- 
genaamde Amboneezen toch zijn afkomstig uit de Minahassa) Intusschen blijkt die 
geringe toename niet uit de officieele bevolkingscijfers. Want, wanneer men 
bijvoorbeeld over dezelfde jaren als boven de toename der inlandsche bevolking 
van Java berekent, komt men op het cijfer van 12o/o, dat dus niet onbelangrijk 
minder is dan het cijfer 16o/o voor de Minahassa. Intusschen is de Minahassa 
zóó uitgebreid en tevens zóó vruchtbaar, dat zij zeker in de behoeften van een 
veel aanzienlij kor bevolking zou kunnen voorzien. 
Volgens de b^volkings-statistieken van einde 1894 zoude in de Minaliassa het 
aantal inlandsche inwoners per vierkante kilometer 228 bedragen, terwijl dat 
getal vooi' Java 1880 bedroeg: Java is dus bijna 9 maal dichter bevolkt. 
