— 96 - 
voor het grootste gedeelte af. Hoe betrekkelijk gering dan ook de 
verliezen zijn wat het aantal hoornen betreft, zij treffen juist zoo 
bijzonder zwaar, omdat het de oudere en bovendien schijnbaar 
geheel gezonde boomen zijn wien het lot treft. 
Eveneens komt deze ziekte slechts in gesloten aanplantingen voor ; 
geïsoleerd staande boomen, b.v. op de erven van inlanders worden, 
zoover mij bekend, niet of althans zelden aangetast. 
In de Minahassa komt deze ziekte vrij algemeen voor, maar 
nergens gelukkig in zoo hevige mate als dat vroeger elders (Penang 
en Singapore) het geval moet geweest zijn. Ook zag ik op Groot- 
Sangi boomen die aan die ziekte gestorven waren, maar op Siauw 
kende men ze daarentegen weer niet. 
Op de Banda-eilanden, Araboina en omstreken, en Ternate schijnt 
zij eveneens geheel onbekend te zijn. 
Elders in onzen Archipel blijken de notentuinen daarentegen wel 
aan aanvallen van deze ziekte bloot te staan, ten minste Warburg 
vermeldt dat in Deli de nootmuskaataanplantingen in 1871 en later 
door een ziekte geteisterd werden, welke vermoedelijk dezelfde is als 
die welke in 1860 de oorzaak was van den bijna volledigen ondergang 
dier cultuur in Penang en Singapore. Wij zullen nl. zien dat er 
zeer groote waarschijnlijkheid bestaat, dat deze ziekte dezelfde is 
als de boven beschrevene. 
Een rapport omtrent die ziekte was indertijd uitgebracht door CoL- 
LiNGWOOD. Bijzonderheden omtrent dit rapport ontleen ik aan het 
reeds boven aangehaalde Agricultural Bulletin (1897, N®. 6) waarin 
Ridley ook deze ziekte uitvoerig behandelt. De identiteit tusschen 
haar en de boven besprokene blijkt voldoende uit de volgende be- 
schrijving der verschijnselen: 
CoLLiNGWOOD vermeldde o. a. het volgende omtrent de ziekte: 
„In één nacht kan een boom ziek worden, en bij het morgenlicht ziet 
men dan dat de hoogste takken verdroogd zijn ; de bladeren vallen 
vervolgens af ; de ziekte gaat dan langzaam naar beneden voort, voor- 
namelijk aan één zijde van den boom blijvende (het onderste gedeelte 
blijft vaak langen tijd groen) en de boom wordt een verwarde massa van 
naakte en verdroogde takken. Geen standplaats beschut tegen deze 
verwoesting; op heuvels zoowel als in dalen worden zij aangetast.” 
