— 99 — 
binnenbast. Daartoe moet men dus met een hakmes in den zeer 
dikken bast een vrij groote wond maken, alvorens de gesteldheid van 
den binnenbast te kunnen nagaan. Op die wijze zoekende zou 
men een groot aantal boomen moeten beschadigen zonder misschien 
iets te vinden, omdat er bij beginnende ziekte uiterlijk niets aan den 
bast te zien is. Bovendien heerscht onder de planters de meening, 
die wellicht gegrond is, dat het verlies van het sap, dat bij elke 
beschadiging van den bast (en zooals wij zagen ook van vruchten 
enz.) overvloedig uit de wonden vloeit, de boomen zeer verzwakt. 
Een dergelijk onderzoek der gezond uitziende boomen met een 
kapmes, ware hen dus zeker weinig aangenaam. Intusschen had 
ik toch nog hoop, door eigen waarneming meer bijzonderheden 
omtrent deze ziekte te leeren kennen, die mij misschien op het 
spoor zouden kunnen brengen bij het zoeken naar de ziekteoorzaak, 
doch spoedig bleek het dat de weersgesteldheid daarvoor een on- 
overkomelijke hinderpaal vormde. 
Er werd boven nl. reeds op gewezen, dat het verwelken der 
boomen slechts plaats heeft in den natten tijd en dat de boomen 
daarentegen gezond blijven, zoolang de droge moesson heerscht. 
Om die reden was er ook in de correspondentie, die aan mijne reis 
voorafging, door den Resident op gewezen dat het wenschelijk was 
dat het onderzoek in de natte maanden, dus in Februari en Maart, 
zou plaats hebben. 
Zoo spoedig mogelijk nadat de zaak officieel geregeld was, ver- 
trok ik daarom naar Menado, alwaar ik in de eerste dagen van 
Maart aankwam. Nu trof het echter juist dat aldaar reeds toen de 
droge tijd begon, die anders eerst na de maand April aanvangt. 
Dientengevolge was nu de ziekte, zooals men mij mededeelde, en 
zooals het trouw^ens elk jaar geschiedde, plotseling tot staan gekomen ; 
men toonde mij herhaaldelijk boomen die eerst bv. enkele weken 
geleden gestorven waren, maar afstervende boomen, die in de eerste 
plaats voor het onderzoek noodzakelijk waren, deden zich nergens 
meer voor. Daar dit afsterven eerst weer met het intreden van 
den natten moesson, dus ruim een half jaar later zou aanvangen, 
was ik wel genoodzaakt af te zien van het doen der zoo gewenschte 
waarnemingen aan afstervende boomen. 
